| Home | Publications | Monographs | S>mit~ à`moJ Aä`mg - 1 |

1) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
eoVmVrb Am§~m bmJdS>
- 1 -
Am§~m ~mJm`V bmJdS> à`moJ {dÚm Aä`mg
1) n{hë`m Aä`mg dJm©Mo ñdén -
1.1) H$moUË`mhr dZñnVrMo J{UVr, hþH$_r d {dH«$_r CËnmXZ
¿`md`mMo Agob Va gdm©V _hËdmMr Jmoï> åhUOo Ë`m dZñnVrÀ`m OrdZH«$_mMr gImob, gdmªJrU _m{hVr AgbrM nm{hOo.
1.2) dZñnVr hr ñdV…Mo AÞ ñdV… V`ma H$éZ dmT>Umar gOrd g¥ï>r Amho, hr Jmoï> dZñnVr H$er H$aVo `mMo Vnerb AmVm Odi Odi nyU© _m{hV Pmbo AmhoV d ~hþVoH$ gd© \$iPmS>m§V \$iPmS>mMr `Wm`mo½` dmT> Pmbr Va (noé, S>mit~, {MHy$, Am§~m B. åhUOo H$_r nmUr Agbobr \$io) ghm _{hÝ`mV Mm¡.\w$Q>mbm AYm© {H$bmo \$io {_imbrM nm{hOoV. BVa dZñnVrV hoM J{UV Amho. \$º$ Ë`mVrb nmÊ`mÀ`m à_mUmda dOZ H$_r-OmñV hmoB©b. CXm. Vm§Xwi, Jhÿ, H$qbJS>, Q>a~yO B.
1.3) AÞ ~Z{dÊ`mÀ`m à{H«$`o_Ü`o gy`©àH$membm _hËd Amho. `m_wio H$moUË`mhr bmJdS>rV hm gy`©àH$me d`mV Amboë`m dZñnVrÀ`m d`mV Amboë`m nmZm§H$Sy>Z doirM H$gm dmnabm OmB©b `mMo H$mQ>oH$moa Vnerb AmË_gmV Ho$bo nm{hOoV.
1.4) gwnrH$, gH$g d gOrd _mVr hr dZñnVr g¥ï>rMm AmYma Amho. àË`oH$ dZñnVrMr `m~m~VMr _mJUr {^Þ{^Þ AgVo. gwnrH$ (`mMm AW© "CnOmD$' gH$g, gOrd _mVr) Aer EH$ {bQ>a _mVr EH$ én`m qH$_VrMr Amho. Aem _mVrV H$mH$S>r, ^wB©_yJ, ~mOar noéZ hr _mVr VnmgyZ nm{hbr nm{hOo. `m VnmgUrÀ`m H$mhr AQ>r AmhoV.
2.1) CnOmD$ _mVr -
Á`m _mVrV ^anya _wir `oVo Vr CnOmD$ _mVr hmo`. Aem _mVrV dmT>Umè`m ^wB©_yJ Am{X `mo½` àH$maÀ`m PmS>m§Mr _wio 15 {XdgmV Jƒ ^éZ dmT>br nm{hOoV. `m _wirÀ`m dmT>rbm IoiVr hdm d Amobmdm hdm AgVmo. `mgmR>r Vr _mVr ^wg^werV, CÎm_ nmoVmMr, gVV IoiVr hdm amIUmar d Amobmdm {Q>H$dyZ YaUmar Agbr nm{hOo. AemM _mVrbm dm\$emMr _mVr åhUVmV. Aem _mVrMr KZVm 0.7 åhUOo EH$ {bQ>a _mVrMo dOZ 700 J«°_ AgVo. hr _mVr Hw$Oboë`m g|{Ð` YmJm`wº$ nXmWm©_wio ~Zbr VaM Mm§Jbr _wir `oVo. (Hw$OUmao nXmW© {OVŠ`m {XdgmV Hw$OVmV VodT>çm {XdgmV Zï> hmoVmV. 1 {bQ>a _mVrV 400 J«°_ H$mim Hw$Obobm YmJm`wº$ nXmW© Agbm nm{hOo.)
2.2) YmJm`wº$ nXmWm©Mo AZoH$ àH$ma AgVmV.
2.2.1) 15 {XdgmV Hw$OUmao YmJo.
2.2.2) _{hÝ`mV Hw$OUmao YmJo.
2.2.3) 90% Amobmdm {_imë`mda Hw$OUmao YmJo.
2.2.4) Ym½`mdaMo M_H$Xma KQ>H$ d Ë`mVrb \o$Zm°b H$_r Pmë`mda Hw$OUmao YmJo.
2.2.5) ^wgH$Q>`wº$ YmJo.
2.2.6) Q>a\$b`wº$ YmJo.
2.2.7) nmZJi`wº$ YmJo.
~hþVoH$ YmJo 15 {XdgmV gVV 90% Amobmdm d IoiVr hdm amIë`mg Hw$OVmV. `mgmR>r ho nXmW© àW_ nmÊ`mV Jƒ {^O{dUo d Z§Va ~S>dyZ Amobmdm {Q>Hy$Z amhÊ`mgmR>r Amobo dV©_mZnÌ, JmoUnQ> `mImbr PmHy$Z R>odUo. (CXm. Pmdù`m§Zr, aÔr nonaZr, ßb°ñQ>rH$À`m erQ>Zo B.) dmidr Agë`mg Ë`m~m~VMr H$miOr KoÊ`mMo V§Ì {eH$bo nm{hOo.
2.3) Aem [aVrZo Hw$OyZ ~Zbobo nXmW©, gm_mÝ`nUo, nwT>o {VVHo$M {Xdg {H«$`merb AgVmV d Z§Va {ZgJm©V H$m~©ZS>m`Am°ŠgmB©S> hmoD$Z {ZKyZ OmVmV. VodT>çm H$mimV Ë`m {T>JmV ñdñV YmÝ`mMo XmUo XmQ> noamdo d Vr amono 40 Vo 45 {Xdgm§Mr hmoVmM N>mQy>Z VoWoM Q>mH$V ahmdo. (ho gmIir nÜXVrZo H$aV ahmdo.)
2.4) H$mhr nXmW© \$maM {MdQ> AgVmV. JdV, H$S>~m B.Mr Hw$Q>r, VwH$S>o qH$dm ^wJm H$éZ, Jƒ {^OdyZ ~S>{dUo, VwS>{dUo, Ë`mnmgyZ {b¾moàmo{Q>Z ~Z{dUo. ho gd© YmJo ghm _{hÝ`mV Hw$Obo OmVmV d doirM `mMonU MH«$ ~g{dVm `oVo. YmJm`wº$ nXmWm©Mo à_wI XmoZ JQ> (H$mnyg YmJo, goë`ybmoO, Á`wQ> YmJo, A§~mS>r YmJo, Km`nmV YmJo, Q>a\$b YmJo, Zmai YmJo ho {b¾rZ YmJo.)
2.5) ZmaimMo gmoS>Uo, H$sg B.Hw$OÊ`mg Mma-Mma df} bmJVmV d H$mhr AUyOrdmV\}$ bdH$a Hw$O{dVm `oVmV; Ago bjmV Ambo Amho. Zmai, gwnmar B.Mo CËnmXZ gwYmaÊ`mg `m nÜXVrMm \$ma Mm§Jbm Cn`moJ H$aVm `oVmo. A{bH$S>o Aem nXmWmªMm ^wgm H$éZ bdH$a Hw$O{dVm `oVmV. H$mH°$amo ZmdmMo _hmJ IV H$modù`m ehmù`mÀ`m Q>mH$mdy ZmairMmM ^wJm H$éZ ~ZVo.
2.6) CgmÀ`m YmJm`wº$ nXmWm©g nmMQ> dm ~J°g åhUVmV. ho bdH$a Hw$Obo Var (2 _{hÝ`mV Hw$OVo) Vo df©^a Cn`moJr nS>V amhVo. Ho$ir, AZZgmMo YmJo `mM àH$mamVë`m AmhoV. H$a§Jir EdT>çm OmS> H$mS>çm _mÌ 2 dfm©V ^wJm hmoVmV d nwT>rb 2 df} H$m_ H$aVmV.
2.7) Am§ã`mÀ`m bmJdS>rÀ`m Zmdo `m nwT>À`m ghm _{hÝ`mV hmoUmar gd© nmZJi Jmoim H$éZ Vr CnOmD$ _mVr ~Z{dÊ`mÀ`m MH«$mV, H$_r H$ï>mV d IMm©V, H$er H$aVm `oB©b `mMo ì`[º$JV {Q>nU H$éZ AmUUo d Ë`mV `e {_i{dë`mg Vgo Zm|X H$aUo.
2.8) Aem [aVrZo V`ma Pmbobo {b¾moàmo{Q>Z Jw§R>m^a nyU© dmT>boë`m EHy$U Am§ã`mÀ`m PmS>m§Zm, gwédmVrg Zdr _mVr ~ZdyZ XoVmZm n{hbr XmoZ-VrZ df} OwZr _mVr H$_r H$éZ 200 nmQ>çm d Z§Va dfm©g \$º$ 25 nmQ>çm bmJob.
1 nmQ>r = 10 {bQ>a d nyU© V`ma Agë`mg `m {b¾moàmoQ>rZ d øw_gMo dOZ 4 {H$bmo ^aVo.
2.9) OwÝ`m Am§~m d ZmaimÀ`m bmJdS>r gwYmaVmZm, Am§ã`mÀ`m d ZmaimÀ`m Amoir_Ü`o 2' Vo 4' ImobrMo nyU© bm§~rMo Ma H$mT>mdo d VoWoM nwaoer CnOmD$ _mVr ~Zob `mgmR>r, {^Þ{^Þ JQ>mVrb YmJm`wº$ nXmW© KmbUo Cn`wº$ R>aob.
CbQ>, Zì`m bmJdS>rV Ë`mÀ`m EHy$U {dñVmamÀ`m {Zåå`m OmJoda `mo½` AmH$mamMm (9'' Vo 12'' é§XrMm) Jmob Ma H$mTy>Z Vmo CKS>m R>odUo. Z§Va Vmo Ma, gVV, YmJm`wº$ nXmWmªZr, nmdgmù`mV ^aV amhmUo d Ë`mÀ`m Vimer "~' JQ>mVrb {b¾moàmoQ>rZ ^amdo. (nmdgmù`mV A§~mS>r noéZ YmJm`wº$ nXmWmªMr gmo` H$aVm `oB©b.)
2.10) OwÝ`m Am§~m bmJdS>rMm Omo {dñVma Agob, Ë`mÀ`m ImoS>mnmgyZ nmZmÀ`m N>VmÀ`mH$S>on`ªVMm _Ü` H$mT>mdm d VoWo {XS> \y$Q> é§X d EH$ \y$Q> Imob Agm Ma H$mT>mdm. VoWrb gd© _mVr H$mTy>Z Q>mH$mdr. _wio VmoS>mdrV d H$mnmdrV d _J Ë`mV à`moJ nÜXVrZo ~Z{dbobr CnOmD$, gH$g, gOrd _mVr ^amdr. Agm Ma H$mT>Ê`mnydu Aer nwaoer _mVr V`ma hdr d EH$X_ nyU© Ma H$mT>Ê`mEodOr, 1/4 ^mJmVM Xa XrS> _{hÝ`mV Ma H$mT>V H«$_mZo ghm _{hÝ`mV MamVrb _mVr ~Xbm. CnOmD$, gH$g, gOrd _mVrMm Vnerb nwT>rbà_mUo Amho. Ë`mMo _w»` J{UV åhUOo EHy$U _mVrn¡H$s AmH$ma_mZm§Zr {Zå_r _mVr {b¾moàmoQ>r>ZMrM hdr d Cabobr _mVr hr OdinmgÀ`m OmJoVyZ/eoVmVyZ \$º$ daÀ`m WamVrb 1 g|._r. dm Ë`mhÿZ H$_r C§MrMm IaSy>Z d PmSy>Z Jmoim H$am. H$maU {ZgJm©Vrb gOrd g¥ï>r Agboë`m OmJoVrb H$gmMr _mVr AJXr daÀ`m WamVM AgVo. VgoM gy`©àH$memV gVV Vmnbobr dm d{hdmQ>rÀ`m dmQ>oda nm`m§Zr, JmS>rÀ`m MmH$m§Zr VwS>dbobr YyinU {H«$`merb _mVr I{ZO AgVo. dZñnVr g¥ï>rgmR>r 50% {b¾moàmo{Q>Z d 50% IaSy>Z KoVbobr I{ZO _mVr (`mbmM Zg©ar _mVr / _gmbm _mVr / gag _mVr åhUVmV) Cn`wº$ AgVo. A°{g{S>H$ _mVrgmR>r (~Q>mQ>m, H$m§Xm `m ~obdJu` \$i d ^mOr{nH$m§gmR>r Amdí`H$) hoM à_mU 75 % {b¾moàmo{Q>Z d 25% I{ZO _mVr AgVo.
- 3 -
A[V _hËdmMo {Q>nU
3.1) PmS> {H$Vr OmJoV dmT>bobo Amho AJa dmT>Uma Amho `mMo J{UV ghO H$aVm `oVo. 1 Mm¡.\y$Q> OmJogmR>r OmñVrVOmñV 4 {bQ>a Zg©ar (_gmbm) _mVr bmJVo. H$_rVH$_r 2 {bQ>a _mVrnU nwaVo. Oa PmS> _moR>o ngabobo Agob Va Ë`mbm Mm¡ag \y$Q> {dñËmmambm 2 {bQ>a _mVr bmJVo. (CXm. Am§~m, H$mOy, Am§ã`mMr ZdrZ Zg©ar B. ^|S>r, Q>_mQ>o, dm§Jr B. ^mOrdJ©) `m gmR>r PmS>mÀ`m Mm¡ag\y$Q> {dñVmamZo 4 {bQ>a _mVr bmJVo. Aem [aVrZo H$moUË`mhr PmS>mbm {H$Vr _mVr bmJVo `mMm {hemo~ H$éZ CnOmD$ _mVr ~ZdyZ ¿`mdr. EH$Xm ~Zdbobr CnOmD$ _mVr gOrd H$er ~Zdmdr d amImdr ho H$ibo H$s Vr _mVr naV naV IVo BË`mXr Úmdr bmJV Zmhr. CbQ> Aer gOrd _mVr H«$_mZo dmT>V OmVo d XwßnQ>, {VßnQ> hmoV OmVo.
3.2) àË`oH$mZo Amnë`m Zì`m bmJdS>rbm Yê$Z AJa OwÝ`m bmJdS>rVrb 4 PmS>m§Zm YéZ Ë`mMo joÌ\$i d OyZ_Ü`o Úmd`mg bmJUmar _mVr `mMm Z_wZm Vº$m AmUmdm.
- 4 -
H$gm~m~VMm Aä`mg
4.1) H$g `mMm AW© PmS>mMm OrdZH«$_ MmbÊ`mgmR>r d eara KQ>H$ (à{WZ, {nï>, pñZ½Y) JQ>mVrb KQ>H$ Or nmMH$Ðì`o (EÝPmB©åg qH$dm drH$a VgoM H$moEÝPmB©åg JQ>mVrb KQ>H$ bmJVmV) ~ZdÊ`mg Or _ybÐì`o bmJVmV Vo KQ>H$ hmoV. Ago KQ>H$ 15-20 M AmhoV. H$moUVohr nXmW© Oië`mda Or amI amhVo VodT>mM H$g PmS>mbm bmJVmo d hm H$g dZñnVr dmQ>oZo àm{U dJm©Vrb gOrdm_Ü`o EH$gmaIm {\$aV am{hbr nm{hOo Aer {ZgJm©Mr ì`dñWm AgVo.
{ZgJm©Vrb Iam H$g hm gOrdm§VyZ gOrdm§V {\$aV amhUo `m MH«$mZoM dmT>Vmo qH$dm O§Jbm§Zm AmJr bmJyZ, O§Jb OiyZ, XwîH$mim_wio àmUr _éZ Vo gd© H$gmÀ`m ñdénmV O_rZrbm {_iV AgVmo. hr Jmoï> {ZgJm©V H$er hmoVo ho ~aoM Vnerb AmnUmg AmVm ñnï> Pmbo AmhoV. Ë`mMo Vnerb nwT>rbà_mUo-
4.2) ~hþVoH$ Zì`m H$modù`m dmT>rV e|S>çmH$S>o H$modù`m {S>H$í`m§_Ü`o VgoM H$modù`m d OwÝ`m nmZm§V Aem H$gm§Mo KQ>H$ Mm§Jbo AgVmV d Vo nyU©nUo Hw$Oë`mda qH$dm amI Ho$ë`mda naV O{_Zrda PmS>m§Zm {_iy eH$VmV, _mÌ hr amI nyU© nm§T>ar nm{hOo. 4 {bQ>a _mVrbm AYm©_yR> amI gw_mao 20 Vo 30 J«°_ AJa ~marH$ H$modim nmbm dmië`mda 2 _yR> qH$dm gd© àH$maMo _yÌ qH$dm b|S>r, nmoëQ´>r IV, ~marH$ Ho$bobm n|S> (Amobm Ho$bobm) Ë`m Jmoï>r H$g nwa{dVm `oVmV.
---
2) {XZm§H$ 18 d 19 OmZo. 99
M§ÐXÎm \$i~mJ, _w.nmo.{eaJmd, YmonQ>odmS>r, Zm§XJmd-XodJS> añË`mda
d nwT>o 2 {H$._rQ>ada O_rZ
(1)
S>m°. AemoH$ {eamoio `m§À`mV\}$ Am`mo{OHV Ho$boë`m à`moJ Aä`mg ^oQ> Xm¡è`m_Ü`o
1) lr. lr.A.Xm^mobH$a, Ë`m§Mo ~§Yw d n[adma
2) lr. M§ÐH$m§V nmoVXma- Am§~m à`moJ Aä`gdJ© {Z`moOZ, _mJ©Xe©Z `mV gh`moJr.
3) lr. qgÐm_ Jw§S>m - Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma, ì`dñWmnZ
4) lr. gwZrb BZm_Xma- H$m|H$U Am§~m {dH$mg Zmdo gmVË`mZo ì`J« d H$m`©erb.
5) lr. g§Vmof S>m|Jao - Am§~m à`moJ n[admamV H$m`©erb - gh^mJr hmoVo.
(2)
S>m°. AemoH$ {eamoio d Ë`m§Mo ì`dñWmnH$ em§Vmam_ gaS>o.
lr. AemoH$ {eamoio `m§Zr 1994 _Ü`o gw_mao 100 EH$a O§Jb Agbobr d Vo O§Jb VmoSy>Z {_imbobr VgoM ~hþVoH$ Om§ä`mMm H$mVi Agbobm ^mJ {dH$V KoD$Z, JS>Jo KmbyZ d BVa IM© H$éZ aËZm{JarhÿZ hmnyg Am§ã`mMr 3000 H$b_o AmUwZ bmJdS> Ho$br Amho.
`oWrb EH$ _moR>o ~mJm`VXma, lr. a_oe H$m§~ir `m§Zr hr ~mJ C^maÊ`mgmR>r Ë`m§Zm _moR>o ghH$m`© d _mJ©Xe©Z {Xbo Amho.
1) hr bmJdS> nma§nm[aH$ nÜXVrZo nmdgmù`mV nmharZo OoWo ^moH$ nS>ob VoWo O{_Zrda Zmb H$éZ bmdyZ, Ë`mda _mVr bmoQy>Z g^modVr Om§ä`m XJS>mMm nma ~m§YyZ Ho$br Amho.
H$b_ aËZm{Jar `oWrb _wë`o d nmdg `oWrb Zg©arVyZ AmUbobr 1 df© d`mMr d ZwH$VrM H$b_ Ho$bobr S>ã`mVrb ^oQ> H$b_ d Za_ H$mS>r (Soft wood grafting) H$b_ Ho$bobr hmoVr.
2) EHy$U joÌmMr {d^mJUr gS>çmdarb Ka, _w»` àdoeÛmamH$S>rb S>m|Ja ^mJ, KamÀ`m S>mì`m ~mOyMm (npíM_oH$S>rb) S>m|Ja ^mJ, nyd}H$S>rb gS>çmMm ^mJ. X{jUoH$S>rb Xar d VoWrb dhmi (`m dhmimÀ`m eoOmar {dhrar V`ma H$éZ Ë`m§V dhmimMo nmUr nmB©nZo ^éZ KoD$Z VoWyZ nmUr IoMyZ daÀ`m gS>çmda ~m§Yboë`m 65'50'3'= 9750 KZ\y$Q> nmUr gmR>ob `m AmH$mamÀ`m Q>mH$sV n§nmZo ^abo OmVo d VoWyZ nmB©n bmB©ZZo {R>~H$ qgMZ Ûmao gd© PmS>m§Zm nmUr XoÊ`mMr ì`dñWm Ho$bobr Amho.
3) bmdÊ`mV Amboë`m 3000 H$b_m§n¡H$r nmdgmù`mV {ZMam Zgboë`m OmJoVrb dfm©bm gamgar 60 H$b_o Aer EHy$U 300 Vo 400 H$b_o AmOda _obr AmhoV.
4) ~mJoMr IV, _emJV ì`dñWm hr AemoH$ {eamoio `m§Zr ñdV… Aä`mg H$arV, {Q>nUo H$mTy>Z d {_iob VoWyZ _m{hVr {_idyZ Ho$bobr Amho. `mV AZoH$ gwYmaUm§Zm dmd Amho. nwT>rb 2/3 dfm©Z§Va ~mhoarb H$moUVohr IV bmJy Z`o.
5) AmOMr PmS>m§Mr dmT> nmhVm d Zm|XrdéZ IVmMm {Xbobm S>mog nmhVm ~arM PmS>o \$io Z XoVm à_mUm~mhoa H$m§ _mOV Jobr AmhoV ho bjmV `oVo. na§Vw gd© PmS>o {ZamoJr d {ZH$mon Agë`mZo `mnwT>o Am°JñQ> AIoa H$mQ>oH$moa H$m_o nma nmS>ë`mg nwT>rb dfm©nmgyZ ~hþVoH$ gd© PmS>o Mm§Jbr CËnÞ XoVrb.
* 1996 - 97 À`m h§Jm_mV 80 noQ>r Am§~m {_imbm.
* 1997 - 98 À`m h§Jm_mV 800 noQ>r Am§~m {_imbm.
(3)
1) AmOn`ªV `m ~mJoda _mJrb 4 dfm©V _{hZm gw_mao én`o 1 bj `mn«_mUo én`o 50 bmI O_rZrÀ`m qH$_Vrgh IM© Pmbo AmhoV. `mda 7 Hw$Qw>§~o (Zdam-~m`H$mo) H$m`_ amoOJmarda d BVa gmoB©gdbVrZo OmJodaM dñVrbm AmhoV. Ë`m§Zm Xa ~wYdmar AYm© {Xdg gwÅ>r {Xbr Var nyU© {XdgmMr _Oyar {Xbr OmVo.nU BVa {Xder J¡ahOa am{hë`mg Ë`m {XdgmMr _Oyar H$mnbr OmVo. _OyarMo Xa-nwéfmg-55/-é. d ñÌrbm - é.35/- à{V{XZ {Xbo OmVo. gamgar 8 Vmgm§Mm {Xdg Agbm Var àË`jmV 6 Vmgm§MoM H$m_ hmoVo.
2) `m dfm©nmgyZ hmoUmao _w»` IM© nwT>>rbà_mUo
2.1) darb 7 Hw$Qw>§~m§Mm dfm©H$mR>r hmoUmam nJmar IM© gw_mao---- é. Va 2.27 bmI
(55+35=90x7=630x30=18900x12=2.26.800)
2.2) JdV H$mnUr,\$dmaUr d BVa H$m_mgmR>r ---- é.2.25 bmI
(25 nwéf d 24 ~m`H$m§Mo 100 _mZdr {Xdg )
(55+35 = 90x25 = 2250x100 = 2.25,000)
2.3) IVo d Am¡fYmgmR>r `oUmam IM© à{V PmS> é.100à_mUo ---- é.3bmI
2.4) ^m§S>dbmdarb ì`mO - 18% XamZo (é.50 bmImda) ---- é.9 bmI
gamgar EHy$U IM© (dm{f©H$) é.16.52 bmI
åhUOoM EH$ar IM© à{Vdf© é.16,500/- hmoB©b.
2.5) `mà_mUo EH$ar Zm Z\$m Zm VmoQ>m é.16,500/- åhUOo 55 noQ>r Am§~m {ZKm`bm nm{hOo. (55 noQ>r x é. 300/- à{VnoQ>r Xa =16,500)
d gmYmaU VodT>çmM noQ>çm _mb Jw§Vdboë`m ^m§S>dbmMm bm^ åhUyZ {_imbo nm{hOo. åhUOoM 110 x 300 = 33000/- én`o qH$_VrMm _mb {_imbmM nm{hOo. `mMmM AW© 100 EH$amV 100 x 110 = 11,000 noQ>çm _mb Xa dfu hþH$_r, J{UVr KoVm AmboM nm{hOo. Am{U eŠ`Vmo nwT>rb dfm© AIoargM ho gmÜ` Pmbo nm{hOo.
2.6) `m à`moJmMo _y»` gyÌ agaerV, Omo_Xma Agbobr, bhmZ-_moR>çm {dñVmamMr gd© Am§ã`mMr EH$ÌrV H°$Zmonr, ì`dpñWV [aË`m \$imH$S>o didVm Ambr nm{hOo. (`m ^mJm§V EH$ar 40 PmS>o x 50 noQ>çm = 200 noQ>çm Am§~o {_imë`mg Mm§Jbo g_OVmV.) VgoM XodJS>mbm 1 Jw§R>çmV 60 noQ>çm d {dO`XwJ©bm 2 Jw§R>çmV 100 noQ>çm _mb {_imë`mMm AZw^d Amho.
øm {hemo~mZo 200 x >40 `mà_mUo H°$Zmonr C^r am{hbr nm{hOo.
Img {Q>n … Iao nmhVm à`moJ n[adma nÕVrZo hþH$_r, J{UVr d {dH«$_r Am§~m bmJë`mg gw_mao 7 Vo 8 EH$a H°$ZmonrVM 11000 noQ>çm _mb {_imbm nm{hOo. (noQ>çm `mMm AW© 48 Vo 60 Am§~o = 14 Vo 15 {H$bmo)
IVmMm Vnerb
`oWo dmT>boë`m àË`oH$ PmS>mMo joÌ\$i ho ghO hmV ngê$Z, nmdbo Q>mHy$Z bm§~r-é§Xr _moOyZ JwUmH$mamZo R>a{dVm `oVo. 10 Mm¡. \y$Q>mbm AS>rM nmQ>r (åhUOo 1 KZ\y$Q> = 27 {bQ>a YmJm`wº$ ^wJm Pmbobr d PmSy>Z qH$dm IaSy>Z Jmoim Ho$bobr _mVr. {OVH$s nmQ>r Hw$Obobo H$mio eoUIV dm YmJm`wº$ nXmW© {VVH$sM IaS>bobr _mVr) `m à_mUo Zo_H$s _mVr doirM 2 _{hZo AJmoXa nwadbrM nm{hOo.
`oWo S´>rn bmdbobm Agë`m_wio Aer _mVr S´>rnÀ`m {R>H$mUrM Ambr nm{hOo d hr _mVr `m OmJoVrb CJdUmè`m JdVmnmgyZ d AmO gmR>boë`m {T>Jmè`mVyZ ghO ~Z{dVm `oÊ`mgmaIr Amho. `m nmdgmù`mAIoa 2 PmS>m§V CJdUmao JdV EH$m PmS>mbm 4 H$mnÊ`m§V XoÊ`mV `mdo. Ë`mMr nÕVr nmdgmù`mV {eH$mdo. H$maU `mVyZ ~moam°Z, qPH$ B. gyú_ I{ZO Ðì`o ghO {_iUma AmhoV. (JdV XoVmZm VoWoM T>rJ Z H$aVm nmVi ngaUo) Aem [aVrZo OyZÀ`m nmdgmn`ªV PmS>mbm bmJUmè`m YmJm`wº$ IVmÀ`m nmQ>çm `mo½` à_mUmV {_iVrb. Z§Va gßQ>|~an`ªVÀ`m H$mnUrV H$g d nwÝhm gßQ>|~a Z§VaÀ`m H$mnUrnmgyZ nmoV {_iob.
`mnwT>o Xa dfu Am§ã`mMr 30% N>mQ>Ur hr Zdr nÕV dmnamdrM bmJUma Amho; VaM gd© d`mMr nmZo Am§ã`mda amIVm `oVrb d `m _wioM Xa dfu hþH$_r d J{UVr Am§~o {_idVm `oVrb.
EH$ à`moJ J{UV
gÜ`mÀ`m Am§ã`mÀ`m PmS>mMr OmJm (H°$Zmonr) 6">x 6' = 36 Mm¡. \y$Q> (qH$dm 30 Mm¡. \y$Q> Yamdo) `mbm 10 Mm¡. \y$Q>mg AS>rM nmQ>çm = 26 {bQ>a à_mUo gmS>o gmV nmQ>çm dm 3 KZ\y$Q> _mVr bmJob. Ë`m§V 50% YmJm`wº$ nXmWm©Mm Agmdm.
AmO ho PmS> CÎm_n¡H$s _mohmoamda Amho. Ë`mbm H°$ZmonrÀ`m H$gmoQ>çm bmdë`mg H°$Zmonr nU Mm§Jbr Amho. hr gd© H°$Zmonr 30 x 5 (B§S>oŠg Z§~a) 150 Mm¡. \y$Q> nmZm§Mo joÌ\$i hmoVmV. ho PmS> EdT>oM R>odUma Ago R>abo Va Xa dfm©V 1/3 nmZo Zdr Pmbr nm{hOo Aer ZOa R>odbr nm{hOo åhUOo doimodoir `oUmè`m \y$Q>rnmgyZ 50 Mm¡. \y$Q> joÌ {_imbo nm{hOo. (åhUOoM 50 Zì`m H$mS>çm Amë`m nm{hOoV.) Ago PmS> H$m`_ Xa dfu 2 noQ>çm _mb XoUmaM. åhUOo 100 Am§~o dm 30 {H$bmo Am§~o.
g_Om ho PmS> AOyZ 4 df} dmT>dm`Mo Agë`mg Ë`mMo nwT>ë`m dfu 60 Mm¡. \y$Q> joÌ\$i Pmbo nm{hOo. åhUOoM Ë`mbm 300 Mm¡. \y$Q> nmZo Ambr nm{hOoV. WmoS>Š`m§V 300 Zì`m \y$Q>r Amë`m nm{hOoV d `m \y$Q>r nQ>rV AmUÊ`mMo emó (eo§S>m IwS>Uo, nmZo H$mnUo B.) d hì`m Voìhm hþH$_r AmUÊ`mMo emó _m{hV hdoM.
Am§ã`mMo à`moJ gyÌ …-
{OVHo$ joÌ\$i Ë`mÀ`m 5 nQ> Zì`m \y$Q>rMo EH$ dfm©V nwT>À`m dmT>r Zm§do Amë`m nm{hOoV Am{U VrM dmT> H$m`_ R>odmd`mMo Agë`mg {XS> nQ> Zì`m \y$Q>r 1 dfm©V Amë`m nm{hOoV
AmO Ho$bobr àmË`{jHo$
1) XmQ> nmZm§Mr JXu Agë`mg Zo_H$s {dai H$aÊ`mMr doi d nÕVr.
2) _mohmoa `oÊ`mÀ`m H$mimV _mohmoa MwH$bm Agë`mg _mohmoa emoYÊ`mMr nÕVr (Q>moH$mH$Sy>Z N>mQy>Z B.)
3) Mmar ~mOyZo PmS>mbm AmH$ma XoÊ`mMr nÕVr, daÀ`m dmT>rbm AmH$ma XoÊ`mMr nÕVr d AmVyZ IiJm Agë`mg Ë`mbm AmH$ma XoÊ`mMr nÕVr.
4) AmO eoVmV Agbobr àM§S> V`ma _mVr d {VMo àH$ma.
5) nm§Tar amI V`ma Agë`mg S´>rnÀ`m OmJr hbH$s _yR>^a {dñH$Qy>Z Q>mH$Uo d Cabobr amI nmoË`mV gmR>dyZ R>odUo.
6) ImoS> agaerV déZ Imbr H$go nmogVo?
Aem [aVrZo gmb \$mQ>Ê`mMr d ImoS> OmS> hmoÊ`mMr nÕV Zì`m \y$Q>rH$Sy>Z Imbr gaH$V VimH$S>o OmVo.
Img Q>rn …-
1) VyV© Am¡fYmÀ`m nÕVrV ~Xb H$ê$ Z`o d H$amd`mMo Agë`mg Aä`mg H$ê$Z ~Xb H$amdm.
2) nmUr XoÊ`mÀmr nÕV … \$io Amdù`mÀ`m AmH$maMo Pmë`mda amoO nmUr H$_r XoUo dm nmù`m§Mo A§Va dmT>{dUo d _mb 15 AmUo hmoVmZm (H$Ur Yaë`mda A{S>M Vo VrZ _{hÝ`m§Z§Va nmUr) nyU© nUo ~§X H$aUo.
3) EH$ df© H$mQ>oH$moa à`moJ Ho$ë`mg 3000 PmS>m§Mr H°$Zmonr ghO 10 EH$a H°$ZmonrMo ~Zob d EH$ar 1000 noQ>r _mb `m H$_mb {hemo~mZo 10,000 noQ>r _mb {_iy eHo$b.
nwT>rb 6 _{hÝ`m§Mr AmIUr
1) àm.Xm^mobH$a `m§Zm ZrQ> {Q>nUo H$ê$Z {Xë`mg Ë`m§Zr 4/6 _{hÝ`m§Zr ~mJobm ^oQ> {Xbr Var Mmbob.
2) em§Vmam_ gaS>o `mbm `mo½` _mJ©Xe©Z H$ê$Z ZdrZ emó g_OmdyZ gm§JÊ`mg d àmË`{jH$ H$ê$Z KoÊ`mg lr. M§ÐH$m§V nmoVXma, lr. gw{Zb BZm_Xma d ñdV… AemoH$ {eamio `m§Zr doirM _mJ©Xe©Z Ho$bo nm{hOo.
Ë`mMr nÕVr nwT>rbà_mUo …
2.1) BZm_Xma ho à`moJ n[admaÀ`m ~mOyZo H$m_ nmhVrb d [anmoQ>© XoVmZm g§~§YrVm§Mr ghr KoD$Z XoVrb.
2.2) M§ÐH$m§V d {eamoio ho nañnam§À`m gmo`rZo 1 _{hZm AJmoXa ^oQ>Ê`mÀ`m VmaIm R>adVrb d nyU© [anmoQ>© 8 {Xdgm§V à`moJ n[admabm {_imboM nm{hOo.
2.3) `m à`moJmVrb g_^mJ gh`moJr dmQ>m (BŠìmrQ>r eoAa) lr. BZm_Xma `m§g à`moJ n[adma XoB©b d Vmo 8 Vmgm§À`m H$m_mbm é.200/- Agob.
2.4) M§ÐH$m§VÀ`m `oÊ`m-OmÊ`mMm IM© d amhÊ`mMr ì`dñWm 2 {XdgmMm `m _w¸$m_r (Am_amB©VM) hmoB©b d Ë`mMm g_^mJ gh`moJr dmQ>m {Zå_m à`moJ n[adma V\}$ d {Zå_m {eamoioV\}$ BZm_Xmam§À`m à_mUoM (é.200 /- à{V {XZ) hmoB©b.
2.5) ho H$m_ Iao nmhVm g§emoYZ nmVirMo Agë`m_wio Ë`m ~m~VMm dmQ>m `WmH«$_ doimodooir BVa AZoH$ [aVrZo (à`moJ n[admaÀ`m BŠdrQ>r nÕVrZo) {Xbm OmB©b.
(CXm. Am§~m CËnmXZmV 1 Jw§R>m joÌmV gamgar CËnmXZ 5 noQ>çm Yê$Z dmT>boë`m CËnmXZm§V 100 noQ>çm_mJo 1 `mà_mUo {Xbo OmB©b.)
ImoS> OmS> hmoÊ`mMr nÕVr …
Zì`m \y$Q>r H$Sy>Z Imbr VimH$S>o AgVo. déZ Imbr gmbrMm a§J, H$mS>r d ImoS> \w$JÊ`mMr arV `m§Mm ^wg^werVnUm VgoM BVa gd© H$mS>çm§Mm Omo_ `m Jmoï>r ZdrZ \y$Q>r Amë`mZ§Va 2 _{hÝ`m§nmgyZ 4 _{hÝ`m§n`ªV Aä`mgVm d gwYmaVm Amë`m nm{hOoV. Ë`mgmR>r Zo_Š`m OmJr hþH$_r ^anya _yir AmnUmbm `m H$mimV C^r H$aVm Ambr nm{hOo.
---
3) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
(eoVmVrb Am§~m bmJdS>)
{X. 11.4.1999
E{àb Vo 15 {S>g|~a AIoa Am§~m ~mJoVrb à`moJ Aä`mg.
1) 1 Vo 4 dfm©À`m ~mJm.
2) 1999 À`m ZdrZ bmJdS>rÀ`m ~mJm.
3) OwÝ`m ~hma Amboë`m d Z Amboë`m ~mJm.
(1)
1 Vo 4 dfm©À`m ~mJm à`moJ Aä`mg
1.1) H$moUË`mhr Am§ã`mÀ`m amonmMr dmT> Ë`mÀ`m d`mà_mUo `mo½` àH$mao Pmë`mg n{hë`m dfu H$_mb 2 Mm¡. \y$Q> d {H$_mZ 1 \$m§Xr EdT>rM dmT> AgVo.
gm_mÝ`nUo 1 Mm¡. \y$Q> dmT> H$aVm AmbrM nm{hOo.
1.2) Xwgè`m dfu ho PmS> 3 _{hÝ`mV {H$_mZ EH$Xm dmT>boM nm{hOo. (PmS> Omo_Xma Agë`mg 2 _{hÝ`m§V gwÕm dmT>ob) Ë`mÀ`m nÕVr {eH$Vm `oVmV. Aem [aVrZo {H$_mZ 3 d H$_mb 4 Zì`m dmT>rZm§do df©^amV Ë`mMo joÌ\$i 10 Mm¡. \y$Q> H$aVm Ambo nm{hOo. `mMmM AW© Ë`m PmS>mbm EHy$U 100 Vo 150 \y$Q>r Amë`m nm{hOoV.
1.3) {Vgè`m dfu ho PmS> 4 _{hÝ`mVyZ EH$Xm dmT>ob (PmS> Omo_Xma Agë`mg 3 _{hÝ`mVyZ gwÕm dmT>ob) df©^amV ho PmS> ghO 40 Vo 60 Mm¡. \y$Q> joÌ\$imMo Pmbo nm{hOo.
AemM àH$mao Mm¡Ï`m dfu 15'x15' bmJdS>rMo A§XmOo 240 Mm¡. \y$Q> joÌ\$imMo PmS> hmoB©b.
darb Aä`mgmZ§Va Amnë`m ~mJoVrb amonm§Mm nwT>rb à_mUo Aä`mg Pmbm nm{hOo.
1.3.1) Am§ã`mZo KoVbobo A§XmOo joÌ\$i.
1.3.2) joÌ\$imÀ`m à_mUmV \y$Q>r§Mr d nmZm§Mr g§»`m.
1.3.3) à_mUmnojm H$_r dmT> Agë`mg PmS>mMr \$m§ÚmV, ImoS>m§V d _yim§_Ü`o OmS>r dmTy>Z dmT> Pmbr Amho H$m?
1.3.4) \y$Q>rÀ`m Q>moH$mMr dmT> H$moUË`m àH$maMr Amho? (VwaiH$ Ambobr Amho H$s nQ>rV Ambobr Amho?)
1.3.5) `m PmS>m§Mr dmT> `mo½` à_mUmV (g§Vw{bV, S>oaoXma Amho H$mŸ?) _w»` \$m§Úm ImbyZ `oUmè`m gma»`m OmS>rMo AmhoV H$m? `m Jmoï>r bjmV KoD$Z `mo½` diU bmdUo. Ë`mMà_mUo eŠ`Vmo {^Þ d`mMr nmZo Amnë`m Xa dfm©À`m dmT>rV H$er `oVrb ho nm{hbo nm{hOo.
1.3.6) `mbm Yê$Z Aä`mg Ho$bm nm{hOo.
A) `oUmè`m \y$Q>rbm `oUmè`m nmZm§Mr g§»`m, `oÊ`mÀ`m nÕVr, nmZm§Mm AmH$ma, Ë`m \y$Q>rMr bm§~r d OmS>r VgoM \y$Q>r `oÊ`mnydu eodQ>À`m \y$Q>rbm Ambobm agaerVnUm, Ë`mdarb aofm `m Jmoï>r, nmoV, H$g `m§Mm Aä`mg H$gm dmnamdm ho {eH$Vm `oVo.
~) _mVrMo J{UV …-
EH$ Zì`m \y$Q>rgmR>r AYm© Vo EH$ {bQ>a gOrd, gwnrH$ d gH$g _mVr bmJVo. OwÝ`m bmJdS>rV ~hþYm \$º$ nmdgmÀ`m H$mimV Aem [aVrZo _mVr nwa{dVm `oVo.
~hþVoH$ bmJdS>r `m IÈ>m nÜXVrZo Ho$boë`m Agë`m_wio hr _mVr nwa{dÊ`mMm H$mhr à`ËZ nydu A§XmOmZo Pmbobm Amho. Ë`m_wio `m dJm©nyVu ZdrZ \y$Q> KoÊ`m H$arVm nmUr Zgë`mg Amho VrM _mVr nwé eHo$b. _mÌ n{hbr VrZ df} nmÊ`mMr ì`dñWm Agë`mg `mo½` à_mUmV _mVr hbdyZ, _mVr XoD$Z, nmUr XoD$Z \y$Q>r ¿`mì`mV. `m `oUmè`m \y$Q>tZm CËnmXZ KoVm `mdo.
ZdrZ \y$Q>r KoVmZm AmO Vo 4 Vo 6 _{hZo d`mÀ`m Agboë`m Á`m \y$Q>r AmhoV Ë`mVrb \$º$ 50% Zm \y$Q>r AmUmì`mV d BVam§Zm \y$Q>r Z AmUVm nwgyZ Q>mH$mì`mV. (AmH$ma ^aÊ`mgmR>r d ImoS>mMr OmS>r ^aÊ`mgmR>r.)
(2)
ZdrZ bmJdS> d Zg©ar ~Z{dUo
2.1) ZdrZ bmJdS> H$aÊ`mgmR>r ~mOmamV V`ma H$b_o {_iVmV. hr H$b_o EoZ nmdgmù`mV CnbãY AgVmV. gm_mÝ`nUo H$mo` H$b_ AJa Za_ H$mS>r H$b_ (Soft wood grafting)
Aer {nedrVrb H$b_o 1 Vo 2 df} d`mMr {_iVmV. WmoS>m Aä`mg Ho$ë`mg ho d` d PmS>mMm Omo_ AmoiIWm `oVmo. `m IoarO _moR>çm \$mÚm§Zm ^oQ> H$b_ H$éZ EoZdoir \$mÚm VmoSy>Z S>ã`mV KmbyZ d H$modir \y$Q>r Agbobr H$b_o 3/4 dfm©Mr PmS>o åhUyZ {dH$br OmVmV d Vr h_Img _aVmV qH$dm S>ã`mVrb PmS>o S>ã`mVM am{hë`mg nwT>o nmZo JiV H$_Hw$dV hmoVmV d df©^a S>ã`mV _wir dmT>ë`m_wio Zì`m OmJr OJy eH$VmV nU Omo_ YaV ZmhrV. Aer H$b_o AmUy Z`o.
gm_mÝ`nUo {nedrVrb H$b_o 2 {bQ>a _mVr_Ü`o AgVmV. nwîH$i {neì`m MamV AJa {T>JmV R>odbobo AgVmV. Ë`m {dH«$sgmR>r CMbë`mda Ë`mVrb H$m_ H$aUmè`m _wir gwH$VmV d AmUboë`m H$b_m§Mr nmZo JiVmV AJa Za_ hmoVmV. Aer amono gmdbrV R>odyZ nmZm§Mm VOobm gwYmaë`mda H$m`_ OmJr bmdmdrV. nU à`moJn[adma nÕVrZo Aer {T>JmVrb amono hbdyZ H$m`_ OmJr bmdÊ`m nydu EH$ _{hZm AmYr amonmÀ`m O{_ZrbJVMr 2'' _mVr hbdyZ {T>„r H$aUo d Ë`mV {b¾moàmo{Q>Z`wº$ _mVr XoD$Z nmUr {Xë`mg 15 {XdgmVM daÀ`m ^mJmV ~marH$ _wir `oVmV. 1 _{hÝ`mZ§Va hr amono H$m`_ OmJr bmdVmZm `m _wit_wio PmS> Z _aVm OJÊ`mMr eŠ`Vm dmT>Vo. qH$dm Aer amono Odi Odi {T>Jmè`mV Zg©ar _mVrV bmdyZ 10 Mm¡. \y$Q> joÌ\$imMr H$éZ 1 dfm©Z§Va nmdgmÀ`m gwadmVrg H$m`_ OmJr bmdmdrV d Ë`mnydu VoWrb _mVr gwnrH$, gH$g, gOrd ~ZdyZ R>odmdr.
`m ~amo~aM `m H$b_m§Zm ^oQ> H$b_ H$éZ 1 Vo 2 df} d`mMr amono H$aÊ`mMo à`moJ nU `eñdr H$aVm `mdo. Aer H$b_o nmD$g `oÊ`mnydu {XS> _{hZm AmYr AmUyZ nmdgmnydu Ë`mbm ZdrZ OmJr ZdrZ _wir Ambr nm{hOo. Aem OmJm EH$m PmS>mg 3 Vo 4 Mm¡. \y$Q> dmT> hmoUma Ago J¥hrV YéZ R>a{dVm `oVrb.
Aem amonm§Zm n{hbm nmD$g nS>VmM nQ>rV \y$Q> `oVrb. Ë`m \y$Q>r 2 _{hÝ`mÀ`m Pmë`mZ§Va Oéa Va XwgarH$S>o H$moR>ohr ZoVm `oVrb.
2.2) Zg©ar ~ZdÊ`mMm à`moJ …-
Am§ã`mÀ`m h§Jm_mZ§Va amIyZ R>odboë`m H$mo`r Mm§Jë`m CJdV ZmhrV. Ë`m_wio Am§ã`mMm h§Jm_ g§non`ªV {_iUmè`m H$mo`r ñdÀN> H$éZ amI d eoU `m§À`m a~S>rV ~wS>dyZ gwH${dUo qH$dm hiX + hiXrÀ`m 1/5 qhJ bmdyZ dmi{dUo. Ë`m Z§Va Ë`m H$mo`r Amoë`m JmoUnQ>mImbr qH$dm H$mnS>mImbr XmQ>rZo R>odyZ Ë`mda WmoS>o dOZ R>odyZ C~Xma OmJr PmHy$Z R>odmdo. gmYmaUV… 20 Vo 45 {Xdgm§Zr H$mo`r CJdy bmJVmV. Z§Va Ë`m H$mo`r H$mim nS>boë`m nmë`mÀ`m _mVrV bmdmdo.
2.3) `m H$mo`tZm _wir `ody bmJVmM Ë`m§Zm AZwHy$bVm {Xë`mg 3' n`ªV dmTy> eH$Vo. _mÌ AmnU Vr _wir 2'' hmoVmM Ë`mMo H$modio nm§T>ao Q>moH$ H$mnyZ Vo _mVrÀ`m 9'' À`m {T>JmV (ngm^a _mVrbm EH$ H$mo`) AJa {nedrV bmdUo. eŠ`Vmo 2 qH$dm 3 H$mo`r bmdyZ Z§Va Vr EH$Ì OmoS>ë`mg PmS>m§Mm Omo_ dmT>ob Aem H$mo`r H$mQ>H$moZmV da-Imbr bmdmddoV, CÎm_ _wir \y$Q>Ê`mgmR>r Iao nmhVm YmJm`wº$ H$mim nS>boë`m ^w½`mMr _mVr gdm}Îm_ R>aob. H$maU ~mH$s gd© AÞKQ>H$ H$mo`rV AmhoV. Aer PmS>o H$mo` bmdë`mZ§Va {XS> _{hÝ`mV {hadrJma hmoVmV d Ë`m§Zm gamgar 4 Vo 6 nmZo AgVmV. Ë`m§Mr C§Mr 8''Vo 9'' AgVo. H$mo`rV ^anya AÞ Agë`mg {XS> _{hZm nyU© hmoÊ`mnyduM AmUIr EH$ Omo_Xma \y$Q> `oVo. Ë`mÀ`m nmZm§Mr g§»`m A{YH$ AgyZ AmH$ma XoIrb _moR>m AgVmo.
`mM doiobm H$gmMr _mVr bmJob. Ë`mMo AZoH$ àH$ma AmhoV. gm_mÝ`nUo nyU© Hw$Obobo eoUIV, b|S>rIV, Hw$Obobo H$di, noT>r B.AZoH$ [aVrZo d {heo~mZo nwa{dVm `oVo.
(3)
OwÝ`m ~mJm
3.1) OwÝ`m ~mJm§_Ü`o Am§~m V`ma hmoVmZm Am§ã`mÀ`m JamZm§do _moR>çm à_mUmV AÞagmMm gmR>m Zobm OmoV. Ë`m§Vrb gmIa \$io V`ma Pmë`mda VoWoM KwQ>_iV AgVo. Ë`m gmIaoMm dmna Zì`m \y$Q>tgmR>r {hemo~mZo H$aVm `oVmo. Ë`mgmR>r _moR>çm \$m§Xrdarb Á`m§Zm Am§~m bmJbm Zmhr Aem S>hmù`m {ZdS>yZ \$º$ XoR> dOm nmZo VmoSy>Z R>odmdo. åhUOo Zì`m \y$Q>r `oVrb.
(gmYmaUV… N>mQ>ë`m Z§Va 22 {Xdgm§V)
AerM H¥$Vr _mohmoa JiVmZm H$aVm `oVo. _mÌ Aem \y$Q>r PmS>m§À`m dmT>rà_mUo Mm¡. \y$Q> OmJobm 2 H$mS>çm `m à_mUoM Yamdo.
`m dmT>r nwT>rb dfm©À`m _mohmoamÀ`m gmR>r AmhoV. Z§Va nmZm§À`m g§»`m§Mr dmT> Am°JñQ> Vo gßQ>|~aÀ`m H$mimV H$aVm `oB©b.
---
3) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
- Aä`mg dJ© 4 Wm -
(eoVmVrb Am§~m bmJdS> - {X. 13.6.1999)
PmS>mMr Zo_H$s A{YH$ _m{hVr
(1)
gOrd g¥ï>r d noer g§K
1.1) gd© gOrd g¥ï>r hr noetMr ~Zbobr Amho. gdmªV àmW{_H$ gOrd g¥ï>r hr EH$ noer` dJm©Vrb hmoVr. àË`oH$ noer_Ü`o {H$_mZ 10 AãO (1010) AUy - na_mUy gVV {H«$`merb AgV. gOrd g¥ï>rMo _w»` XmoZ JQ> AmhoV.
1.1.1) àmUr g¥ï>r
1.1.2) dZñnVr g¥ï>r
`mMm A{YH$ Aä`mg dZñnVrMo amoJ VgoM O_rZ gOrd amIUo `m Aä`mgmV H«$_mZo H$aUma AmhmoV.
1.2) EH$ noer` gOrd g¥ï>rVyZ H«$_mZo AZoH$ noer` gOrd g¥ï>r CËH«$m§V Pmbr d Ë`m§Vrb H$mhr noetZr {Za{Zamir H$m_o dmQy>Z KoVbr. Ë`m§VyZ {d{dY àH$maMo noer g§K V`ma Pmbo. noet~m~VMm A{YH$ gImob Aä`mg noer g§KmMr ZrQ> AmoiI H$éZ KoVë`mda H$ê$Z KoD$Z Z§Va H$aUo A{YH$ Mm§Jbo R>aVo.
dZñnVr g¥ï>rVrb noer g§K ho {^Þ {^Þ H$m_ H$arV Agbo Var àË`oH$ noer_Ü`o nyU© PmS> {Z_m©U H$aÊ`mMr j_Vm H$m`_ AgVo. Ë`mbm g§nyU© j_Vm (Totipotency) åhUVmV.
1.3) Am§ã`mÀ`m {nH$mMm Aä`mg H$aVmZm ~hþVoH$ ~hþdfu` \w$bo d \$io XoUmè`m PmS>m§V H$m§hr à_wI noer g§K H$m_ H$arV AgVmV. Ë`mMr _m{hVr WmoS>Š`mV nwT>rb à_mUo.
1.3.1) {OWo gVV Zdr dmT> Mmby Amho (Meristimate) Aem noer.
1.3.2) dYuîUy noer (R>am{dH$ H$mimZo dmT>Umè`m)
1.3.3) AmK noer (Perinchaima) `m noer g§KmV AÞgmR>m hmoVmo.
(nwT>rb _{hÝ`mVrb H$m_o - no[aZMm`_mgmR>r Amho.)
1.3.4) H$mð> (Lignin) _Ü` ^mJmV AgVo.
1.3.5) H°$på~`_² ho dfm©VyZ gm_mÝ`nUo 2 doim Amnë`m Am§Vë`m ~mOyZo EH$ Wa d ~mhoarb ~mOyZo EH$ Wa {edm` ñdV…Mm Zdm Wa Ago 3 Wa ~ZdVo. Am§Vë`m noer_wio Obdm{hÝ`m V`ma hmoVmV. ~mhoaÀ`m noer_wio AÞag dmhÿZ ZoUmè`m ag dm{hÝ`m ~ZVmV. agdm{hÝ`m§Vrb noer eodQ>n`ªV Ord§V AgVmV d Zì`m dmT>rÀ`mdoir Vmo Wa ~mhoaÀ`m {Xeobm aoQ>bm OmVmo d A§Vagmb V`ma hmoVo. Ë`mMo nwT>o H«$_mZo ~mø gmb V`ma hmoVo.
1.4) darb XmoÝhr Wam§À`m Odi Obdm{hÝ`m§À`m Am§Vrb ~mOyg d agdm{hÝ`m§À`m ~mhoarb ~mOyg EH$ noerg§K AgVmo. `m noer H$moUVohr H$m`© H$aÊ`mg gj_ AgVmV åhUyZ Ë`m§Zm AmÚ noerg§K (Perinchaima). gm_mÝ`nUo dZñnVr `m§VM amIrd AÞgmR>m H$[aV AgVmV. _yim§_Ü`o noer g§KmMr Odi Odi AerM ì`dñWm AgVo. Ë`m§Mr _m§S>Ur _mÌ {^Þ {^Þ Agy eH$Vo. H$mhr _yi Va \$ma Aën{Odr d A{Vgwú_ AgVmV. Ë`m§Mo Am`wî`H«$_ 6 Vmgm§nmgyZ Vo 3/4 {Xdgm§n`ªV AgVo.
darb noer g§K `mo½` [aVrZo g_OyZ KoVbo nm{hOoo.
1.5) dZñnVr§_Ü`o H°$på~`_² {H«$`merb hmoÊ`mgmR>r Q>moH$mH$S>o Zdr dmT> (Meristimitic) ìhmdr bmJVo. déZ `oUmè`m Zì`m \y$Q>rH$Sy>Z H°$på~`_² ImbÀ`m Wamn`ªV dmT>M OmVmo. WmoS>Š`m§V Zì`m \y$Q>r `mì`m bmJVmV. Á`m \$m§Úm§Zm Aem \y$Q>r AgV ZmhrV Ë`m§Vrb H°$på~`_² H«$_mZo Zï> hmoVmo d Vmo ^mJ JiyZ nS>Vmo. `m CbQ> H°$på~`_² dmT>V AgVmZm Am§Vrb AZoH$ gyú_ S>moio Zì`mZo OÝ_ KoV AgVmV d \$iPmS> nyU© nmogbo Agob Va ImoS>mVyZ XoIrb _mohmoa ~mhoa nS>Vmo.
1.6) Aem [aVrMr Zdr dmT> (Meristimitic) hmoÊ`mgmR>r PmS>m§_Ü`o XmoZ VèhoMr g§OrdHo$ (Harmons) H$m_ H$aVmV.
1.6.1) gm`Q>moH$m`ZrZ (Citokynin) ho PmS>mÀ`m gVV dmT>Umè`m Zì`m _wirVM V`ma hmoVo.
1.6.2) {O~«°{bH$ A°{gS> - ho _yimV V`ma hmoVo. VgoM BVa AZoH$ {R>H$mUr d AZoH$ [aVrZo V`ma hmoVo.
_mohmoa `oÊ`mg gmQ>moH$m`ZrZMm dmQ>m _moR>m Amho. Va _mohmoa Z `oD$ XoÊ`mMo H$m_ {O~«°{bZ H$aVmo.
(2)
Am§ã`mÀ`m PmS>mVrb AÞgmR>m d dmT>rMr nÕV.
2.1) Zdr dmT> hmoVmZm PmS>mVrb AÞgmR>m dmnabm OmVmo. gm_mÝ`nUo Zdr dmT> hmoÊ`mg gwadmV Pmë`mda 22 {XdgmV bmb nmZo {Xgy bmJVmV d nmZm§Mm a§J nmonQ>r Pmë`mZ§Va Vr Zdo AÞ ~Zdy bmJVmV. åhUyZ AÞgmR>m H$amd`mMo Agë`mg Zdr dmT> Z hmoD$ XoUoM `mo½` R>aob.
2.2) AÞgmR>m hmoÊ`mgmR>r Amho Vr nmZo {^Þ {^Þ d`moJQ>mVrb hdrV. `m_wio Amnë`m PmS>mda nmdgmim H$_r hmoVmM Am°JñQ>Z§Va `oUmè`m \y$Q>r joÌ\$i d d`mÀ`m `mo½` à_mUmV VgoM [^Þ {^Þ doioV AmUÊ`mMo V§Ì AmË_gmV Ho$bo nm{hOoV.
2.3) d`mV `oD$Z OyZ Pmbobr Am§ã`mMr nmZo (VrZ dfm©hÿZ A{YH$ d`mMr) JiV AgVmV. Ë`mVrb AÞgmR>m ImoS>mV, _mohmoamV, H$mS>rV d Zì`m \y$Q>rV Zobm OmVmo.
2.4) ZdrZ H$mS>r OÝ_mbm Amë`mÀ`m {XS> _{hÝ`mZ§Va Ë`mdarb nmZo H«$_mZo AÞgmR>m ~Zdy bmJVmV d {d{dY nmofU Ðì`onU (Nutrients) gmR>dy bmJVmV. `mZ§Va ‹^anya Zdr _yir gmaIr `oV Agë`mg d Zdr \y$Q>r `oV Zgë`mg ImoS> gVV \w$JV amhmVo. H$maU noarZMm`_mMo Wamda Wa V`ma hmoVmV.
(3)
nwT>rb 4 _{hÝ`mVrb à`moJ {Xem
3.1) Amho Vmo {b¾moàmo{Q>Z H$moR>o d H$gm dmnamdm d H$_r XOm©Mm {b¾moàmo{Q>Z Mm§Jë`m XOm©Mm H$gm ~Zdmdm. (H$mim nS>boë`m àË`oH$ dZñnVrÀ`m AdeofmVyZ ~moam°Z, H°$pëe`_ d B§S>m°b A°{gQ>rH$ A°{gS> (IAA) CnbãY hmoVo.)
3.2) Amnë`m ~mJoVrb JdVmMm àíZ {H$Vr [aVrZo hmVmiVm `oVmo Vo nhm d Am°ŠQ>mo~a n`ªV ZdrZ 4'' Mm Wa `mo½` OmJr V`ma H$amdm.
3.3) {b¾moàmo{Q>Z XoÊ`mMr OmJm AZoH$ bjUm§Zr R>a{dVm `oVo.
3.3.1) PmS>mMm EHy$U {dñVma d Ë`mMm _Ü`.
3.3.2) PmS>mMr CÚmMr dmT> bjmV KoD$Z Amio V`ma H$aUo.
3.3.3) OwZr _mVr Agë`mg PmS>mImbMr 1/4 ^mJ H$mTy>Z Q>mHy$Z Ë`m OmJr Zg©ar _mVr ^éZ H«$_mZo 6 Vo 8 _{hÝ`m§V gd© _mVr nyU© ~XbUo d Q>m§MU XodyZ hdm IoiVr R>odUo. (ho H$aVmZm OwÝ`m _mVrVrb Q>m°n gm°B©b ~mOybm H$mTy>Z R>odyZ Vo nwÝhm dmnaUo. ImbMr _mVr _mÌ H$mTy>Z Q>mH$Uo.) Z§Va Ë`m§V VmÁ`m eoUmMo _yR>rVrb Jmoio H$ê$Z gd©Ì Q>mH$Uo.
3.4) n[agamV nmdgmù`mÀ`m n{hë`m XmoZ _{hÝ`m§V {b¾moàmo{Q>Z nwîH$i V`ma hmoVmo. Vo doirM CMbyZ `mo½` OmJr Q>mH$ë`mg Vo nwT>rb 2 _{hÝ`m§V Amnbo H$m_ H$ê$Z Zï> hmoVo.
3.5) Amnë`m eoVmV dmT>Umao gd© VèhoMo VU `mo½` [aVrZo Q>mim ñdénmV dmnaVm `oVo. `mMo AZoH$ n`m©` emoYVm `oVrb. VgoM ZH$mo Agboë`m JdVmMo àH$ma XoIrb ~XbVm `oVrb d H«$_mZo Amnë`m OmJoVM Q>mù`mMo H$m_ `m df© AIoarg CnbãY H$amdm.
3.6) nmdgmù`m_Ü`o EH$Ì hmoUmam Jmi VgoM eoUr Z KmbVm `oUmao eoU (Amobm eoU) `mo½` à_mUmV Jmoù`m H$ê$Z EH$ EH$ \y$Q> A§Vamda (1 Mm¡. \y$Q>mg 100 J«°_) Q>mH$Uo. H$moH$Umgma»`m ^mJmV H$mQ>oar {ZdSw>§J d _moJbr Ea§S> `m§Zm IVmMr PmS>o åhUyZ Hw§$nUmda dmT>dVm `oVmV.
3.7) PmS>mMr N>mQ>Ur Oéarà_mUo H$ê$Z {VMo S>moio VoWoM Hw$Oy Úmdo. hiy hiy Am§~mM Am§ã`mbm ImD$ Kmbob. (PmS>mMr N>mQ>Ur nmD$g Wm§~yZ nwT>o AmR>dS>m^a D$Z nS>Ê`mMr eŠ`Vm Agob V|ìhm qH$dm Am°JñQ>_Ü`o nmD$g H$_r Pmë`mda ho H$amdo. eŠ`Vmo ZdrZ \y$Q> `oVmZm nU Vr nmdgmV gmnS>Uma Zmhr Aer doi gmYmdr.
N>mQ>UrMm \$m`Xm ñQ>moAaoO dmT>dÊ`mgmR>r {ZpûMVnUo H$aVm `oB©b. Ë`mM à_mUo Zì`m \y$Q>r hþHw$_r nÕVrZo AmUVm `oVrb.
(4)
Zdr bmJdS> Zdr H$b_o
4.1) n{hë`m dfm©Mr ~mJ bmdVmZm H$Yr{h ZdrZ H$b_o ~mJoV bmdy Z`oV. `mo½` A§Vamda 3/4 Jm§dR>r H$mo`r bmdyZ H$mo`tMr _yio 2" Vo 3" Imob OmB©b Aer amono dmT>dmdrV. Ë`mgmR>r Zg©ar _mVr dmnamdr. hr _mVr H$mo` bmdÊ`mÀ`m OmJr 2" Vo 3" Imob ^moH$ nmSy>Z Ë`m§V ^amdo d Ë`mda H$mo` bmdmdo.
4.2) Mm§Jbr ZrQ> dmT>bobr 1 df© d`mMr H$a§Jir EdT>r OmS> d {H$_mZ nmZo VimnmgyZ Agbobr amono AmUmdrV. ho "A' JQ>mVrb CËH¥$ï> PmS> Agob. `m CbQ> nmZo H$_r AgyZ Am§JR>çmEdT>o OmS> ImoS> Agë`mg Vo XoIrb {VVHo$M Mm§Jbo Agob.
H$b_mMm gm§Yr JwiJwirV Agmdm. Vo ~m§Yboë`m ßb°pñQ>H$À`m XmoarZo AmdiyZ H$M Im„obo dm X~bobo Zgmdo. VgoM eŠ`Vmo H$modir \y$Q> Agbobo H$b_ AmUy Z`o. H$modù`m nmZm§Mr amono AmUë`mg Ë`m§Zm AY© gmdbrV H$mS>r nyU© \w$Jo n`ªV R>odyZ Z§VaM H$m`_ OmJr bmdmdo. `m gmR>r _yiMr _mVr H$moUË`m àH$maMr Amho ho nmhÿZ _XV Úmdr. _mVr {T>„r H$ê$Z, Xm~yZ _D$ H$éZ Z§VaM {nedr ~Xbmdr dm H$m`_ OmJr bmdmdr.
ho H$b_ `mo½` doir 1 Vo 4 K_obr (10 Vo 40 {bQ>a) _mVrÀ`m {T>JmV H«$_mZo bmdyZ dmT>dmdo.
AYm© H$mnboë`m IVmÀ`m {nedrV 20 {bQ>a _mVr _mdVo. gwédmVrg {H$_mZ 4 \y$Q>r \$moSy>Z KoD$Z Ë`mbm CÎm_ Zg©ar _mVr XodyZ nQ>rV dmT>dmdo. VgoM Oéarà_mUo H$mR>rMm AmYma XoUo. `mMo H$mhr Vnerb nwT>rb à_mUo AgyZ Vo BVa PmS>m§gmR>r XoIrb dmnaVm `oVrb.
4.3) AmVm n`ªVÀ`m Aä`mgmVyZ H$mo` H$b_ qH$dm _¥XwH$mð> (Za_ H$mS>r) H$b_ nÕVrV _mVr dmnaVmZm 100 {H$bmo CÎm_ Hw$Oboë`m eoUIVmV 4 {H$bmo gwna \$m°ñ\o$Q> KmbVmV. `mMmM AW© 1 {H$bmo CÎm_ eoUIVmV 40 J«°_ gwna \$m°ñ\o$Q> bmJob. åhUOMo Zg©ar _mVr ~ZdVmZm Ë`m 4 {bQ>a _mVrV 2 {bQ>a IaSy>Z Jmoim Ho$bobr _mVr d 2 {bQ>a eoUIV = 800 J«°_ Vo 1 {H$bmo Zg©ar _mVr AgVo. Aem _mVr KmVboë`m amonm§Zm 50 nmZo Z¸$sM `oVrb.
darb J{UVr à_mUo `m {nedrV ~mhoéZ 40 J«°_ gwna \$m°ñ\o$Q> KmVbobo Amho. gwna \$m°ñ\o$Q>À`m {Z`_mà_mUo Ca2(PO4)3 åhUOoM 6 Vo 7 J«°_ \$m°ñ\o$Q> {Xbobo AgVo.
n|S> {H$§dm amI dmnaÊ`mMo à_mU …-
1 {H$bmo eoUIVmÀ`m 1/40 (åhUOoM 25 J«°_) H$moUVr{h n|S> qH$dm b|S>r Kmbmdo. qH$dm 100 J«°_ H$dimMr / eoUmMr amI Kmbmdo.
---
4) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
H$b_ ~m§YÊ`mMm Aä`mg Xm¡am
{XZm§H$ … 4 Owb¡ 1999
ñWi … lr. à^mH$a _wù`|Mr ~mJ
_w. {VdamQ>, Vm. d {O. aËZm{Jar
gh^mJ … 1) àm.lr. Xm^mobH$a 2) {Xbrn Omoer
3) gmo_ZmW XogmB© 4) à^mH$a _wù`o
5) g§O` _wù`o 6) em_amd Mm¡Jwbo
7) ~miH¥$ŸîU XogmB© 8) A{Zb \$S>H$bo
9) lrnmX H$mUoH$a 10) àH$me noS>UoH$a
11) H$merZmW Vmar 12) XÎmmÌ` d¡Ú
13) àH$me na~ 14) {ZVrZ H$moR>mao
15) lr_{V à{V^m nwamo{hV 16) {dO` Am_Q>o
17) XÎmmÌ` nwam{UH$ 18) ^mbM§Ð Am_Q>o
19) {dZmoX ndma
1) lr. à^mH$a _wù`o Iw§Q> amonm H$[aVm dOZXma, OmS> d Ho$gmi Agmdo bmJVmV. H$mo` nmÊ`m§V ~wS>dyZ Ë`m§Vrb Va§JUmao H$mo` Q>mHy$Z XoD$Z \$º$ ~wS>Umao H$mo`M bmJdS>rgmR>r Iw§Q> amon åhUyZ {ZdS>VmV. Aem H$mo`r ^wg^werV O_rZrV OyZ _{hÝ`m AIoarg (nmdgmMm Omoa H$_r Pmë`mda) noaVmV.
n{hbm _{hZm^a H$mo`rVë`m AÞmda H$m|~mMr dmT> hmoUma Agë`m_wio ^anya _yir `oÊ`mgmR>r nmZm§Mm Vm§~wg a§J ~XbyZ {hadm Pmbm H$s ; {XS> {bQ>aÀ`m ßb°ñQ>rH$À`m Zg©ar {nedrV ^aVmV. {nedrV amon ^aVmZm Am§~m H$mo`rMo Q>a\$b H$mT>VmV. {nedr ^aVmZm _mVr d WmoS>o Hw$Obobo eoUIV dmnaVmV. Ago amon {nedrV nmUr XodyZ dmT>{dVmV. Ago dmT>bobo d nopÝgbrÀ`m AmH$mamEdT>o OmS> Pmbobo ImoS> ^oQ> H$b_ H$aÊ`mgmR>r amon åhUyZ {ZdS>VmV.
amon {ZdS>VmZm agaerV Agbobo (A{V OyZ Z Pmbobo) amon {ZdS>VmV. H$maU A{V OyZ Pmboë`m H$mS>rMr gmb H$mT>br AgVm Ë`mbm Agboë`m H$mù`m Ym½`m_wio OmoS> Mm§Jë`m [aVrZo gm§Ybm OmV Zmhr.
lr. _wù`o H$b_ \$m§Xr {ZdS>VmZm Oo PmS> ^anya \$io XoUma AgoM PmS> {ZdS>VmV. \$io H$mTy>Z Pmë`mda Vo PmS> O_rZrnmgyZ 8' Vo 10' C§Mrda (Ë`mMm ~w§Ym d \$m§Úm `m§Mm AmH$ma nmhÿZ) OyZ AIoa qH$dm Owb¡ _{hÝ`mV (nmdgmMm Omoa ZgVmZm) H$mnVmV. PmS> N>mQ>ë`mZ§Va Am°ŠQ>mo~a n`ªV dmT>rMr 3 Vo 4 \y$Q>r Agbobr H$b_ \$m§Xr {ZdS>VmV. Ë`mbm Zmoìh|~a / {S>g|~a _{hÝ`mV H$b_ ~m§YVmV.
H$b_ ~m§YVmZm {nedrVë`m amonmMr {nedrÀ`m 1'' darb gmb H$mT>VmV. gmb H$mT>Uo ho amonmÀ`m OmS>rda Adb§~yZ AgVo. Ë`m_wio gmb H$mT>ë`mda Ë`mVyZ ag dhmVmo. ag dmhUo ho OmoS> gm§YÊ`mgmR>r _hËdmMo AgVo. `m_wio OmoS> bdH$a OwiyZ `oÊ`mg _XV hmoVo.
Iw§Q> amonmMr gmb {Zåå`mnojm OmñV (A§XmOo 2/3 ^mJ) XmoZ Vo A{S>M B§M bm§~ H$mT>br OmVo. VgoM Ë`mM AmH$mamMr bm§~r é§Xrer OwiyZ `oB©b Aer gmb H$b_ \$m§XrdéZ H$mT>br OmVo. Z§Va Iw§Q> amonmMm H°$på~`_² d H$b_ \$m§XrMm H°$på~`_² OwiyZ `oB©b Agm OmoS> KÅ> YéZ Ë`mda Ho$irÀ`m gmonmZo KÅ> ~m§YVmV. Ë`m Z§Va ~marH$ gw§^mZo KÅ> ~m§YyZ KoD$Z {nedr bm|~H$iV amhUma Zmhr Aem [aVrZo ~m§YVmV. {nedrVrb Iw§Q> amonmbm _o _{hÝ`mn`ªV nmUr XoVmV.
Aem ~m§Yboë`m ^oQ> H$b_mMm OmoS> OwiyZ `oÊ`mg gmYmaUnUo {XS> Vo XmoZ _{hZo bmJVmV. Ago OmoS> n¸o$ Pmbobo H$b_ Vo OyZ AIoan`ªV CVaVmV. d 16 {bQ>aÀ`m Mm¡H$moZr nÍ`mÀ`m S>ã`mV ^aVmV. H$b_ CVaVmZm H$b_ \$m§Xr OmoS>mnmgyZ Imbr 5 g|._r. VgoM Iw§Q> amon OmoS>mnmgyZ da 5 g|._r. da H$mnVmV.
2. à`moJ n[adma nÕVrZo H$b_ S>ã`mV bmdUo.
na§namJV nÕVrZo ^oQ> H$b_mMr {nedr H$mTy>Z 16 {bQ>aÀ`m nÍ`mÀ`m S>ã`mV H$b_ C^o H$éZ, amonmbm H$mR>rMm AmYma XoD$Z ~m§YUo d H$b_ \$m§Xr {OWo S>ã`mÀ`m ~mOybm Q>oH$Vo Ë`m S>ã`mÀ`m ~mOybm {N>Ð nmSy>Z Ë`m§VyZ Xmoar KmbyZ Ë`m Q>oH$boë`m H$b_mbm gw§^mZo ~m§YyZ Z§Va _mVr ^abr OmVo. à`moJ n[adma nÕVrZo S>~m ^aVmZm Vimbm ‹^moH$ nmSy>Z 2 Z§~aMo {b¾moàmoQ>rZ Mma B§M ^aUo. Z§Va H$b_mÀ`m {nedrVrb _mVr _moH$ir H$éZ gd© _wio _wR>rV Yê$Z _wR>r~mhoarb VimH$S>rb _yio H$mnUo. Ë`m Z§Va H$b_ S>ã`mÀ`m _Ü`^mJr C^o H$éZ Ë`mda 1 Z§~aMm {b¾moàmoQ>rZ Jƒ Xm~yZ ^amdo. ho ^aVmZm hmVmMr ~moQ>o C^r KmbyZ, Xm~ XoD$Z Jƒ ^amdo. Ë`mda 2 Z§~aMm {b¾moàmoQ>rZ ^amdo.
H$b_ S>ã`mV bmdVmZm H$b_mMm OmoS> {b¾moàmoQ>rZÀ`m da am{hb Aer H$miOr ¿`mdr. H$b_ hby Z`o åhUyZ H$b_mbm XJS>m§Mm d H$mR>r amodyZ AmYma Úmdm.
3. \$m§XrdéZ CVabobo H$b_ {T>Jmè`mda bmdÊ`mMr nÕV -
H$b_ bmdVmZm 3' ì`mgmÀ`m OmJoda Vimbm 2 Z§~aMm {b¾moàmoQ>rZ {XS> B§M ngabm H$maU `m _wio C~ amIbr OmVo. (Vimbm C~ AgUo ho H$b_ bmdVmZm Amdí`H$ Amho. `m _wio H$b_mbm _yir \w$Q>Ê`mg _XV hmoVo.)
Ë`mda 1 K_obr O_rZrÀ`m daÀ`m WamVrb _mVr (Top Soil) ngabr. Z§Va H$b_mMr {nedr \$moSy>Z H$b_mMr hþ§S>r hiwdmanUo {T>br H$éZ _mVr _moH$ir H$ê$Z KoVbr. Aer _moH$ir Pmbobr _yir _wR>rV KoD$Z ImbÀ`m Q>moH$mH$S>rb _yir H$mnyZ Q>mH$br. Z§Va ho H$b_ _Ü`^mJr C^o H$éZ O_rZrÀ`m daÀ`m WamVrb _mVr _yirda hiydma Q>mHy$Z KÅ> Xm~yZ KoVbr. ho H$aV AgVmZm H$b_mMm OmoS> da am{hb `mMr H$miOr KoVbr. Ë`m Z§Va H$mim nS>bobm {b¾moàmoQ>rZ H$b_m ^modVr 3' À`m KoamV KÅ> Xm~yZ Q>mH$bm. `m WamMr C§Mr 1' Pmë`mda H$b_ hby Z`o åhUyZ H$b_m ^modVr H$mhr _moR>o XJS> aMyZ AmYma {Xbm.
4. ~Jb H$b_ H$aUo -
~Jb H$b_ H$aVmZm am`di Am§ã`mÀ`m ImoS>mda EH$ Vo {XS> \w$Q>mda 1''x1''x1'' `mà_mUo ImoS>mdaMr gmb {ÌH$moUmV AbJX H$mT>Uo. Ë`m Z§Va Ë`mda EH$ B§M é§XrMr d gmS>oVrZ B§M bm§~rMr (C^r) gmb AbJX CKS>Uo.
Á`m OmVrÀ`m H$b_mMo ~Jb H$b_ H$amd`mMo Amho; Ë`mMr S>moio \w$Jbobr d agaerV Agbobr, nmZo H$mnyZ \$º$ XoR> R>odbobr 9'' bm§~rMr H$mS>r {ZdS>mdr. {Vbm EH$m ~mOyZo 1'' Mm {VaH$g H$mn d Ë`mÀ`m {déÕ ~mOyZo 3'' Mm nmMar AmH$mamMm H$mn Úmdm. hr nmMarMm AmH$ma {Xbobr H$b_ H$mS>r gmb CKS>r H$ê$Z R>odboë`m amonmda ~g{dUo. H$mS>r ~g{dVmZm _moR>r 3'' Mr ~mOy ImoS>mÀ`m ~mOyZo ~gdmdr Am{U H$b_ H$mS>rMm H°$på~`_² d gmbrMm H°$på~`_² OwiyZ `oB©b `mMr H$miOr ¿`mdr. Ë`mda ßb°ñQ>rH$Mr nÅ>r KÅ> ~gdyZ Ë`mda ~maXmZ R>odyZ gw§^mZo ImbyZ da `oB©n`ªV KÅ> ~m§YV AmUyZ OmoS>mda, gw§^mMr Jm§R> _mamdr. Ë`m§V nmUr OmD$ Z`o åhUyZ gw§^mda _oUmMm bon Úmdm. AmR>dS>çm ^amV H$b_ H$mS>rMo XoR> gwHy$Z JiyZ nS>bo H$s H$b_mMm OmoS> Yabm Ago g_Omdo.
ZdrZ \y$Q> Amë`mda d Vr OyZ Pmë`mda am`di Am§ã`mMo ImoS> OmoS>mda 1'' R>odyZ H$mnmdo d Ë`mda Amobo eoU ~maXmZmZo ~m§YyZ ¿`mdo.
PmS>mÀ`m ~w§Ü`mÀ`m OmS>rÀ`m à_mUmV Ago AZoH$ N>mQ> EH$mM ~w§Ü`mbm XoVm `oVmV.
5. Am§ã`mMo PmS> gwYmaÊ`mMo à`moJ -
Am§ã`mÀ`m PmS>mMo joÌ\$i 25 Mm¡. \w$Q> Amho. \y$Q>rÀ`m Q>moH$mH$S>o nmZo AgyZ PmS> WH$bobo Amho. ho PmS> B§S>oŠg Z§~a nyU© Zgbobo, PmS>mÀ`m \$m§Úm EH$ gma»`m OmS>rÀ`m Zgboë`m, ImoS> d \$m§Úm AmS>ì`m Z \w$Jbobo Ago 10' C§MrMo Amho. PmS>mbm 3 Vo 5 dfm©Mr nmZo ZìhVr. Aem PmS>mbm 12 Am§~oM `oÊ`mMr eŠ`Vm Amho. nU 25 Am§~o Amë`mg Vo Am§~o nmogbo OmÊ`mMr eŠ`Vm Zmhr d \$iJi hmoB©b.
Aem `m PmS>mbm 25 Am§~o ¿`md`mMo Agë`mg Ë`mÀ`m S´>rn bmB©Z n`ªV _yirMm emoY KoV _mVr H$mT>yZ Q>mH$Uo d Ë`mÀ`m Vimbm IÈ>m H$ê$Z déZ nmUr AmoVyZ _yir n`ªV AY©Jmob AmH$mamMm 1/4 Ma KoUo. àW_ Vimbm 1 Z§~aMm {b¾moàmoQ>rZ ^aUo d Ë`m Z§Va 2 Z§~aMm {b¾moàmoQ>rZ ^aUo. Ë`mda nwÝhm 1 Z§~aMm {b¾moàmoQ>rZ Jƒ Xm~yZ ^ê$Z KoUo. Aem {R>H$mUr 20 {Xdgm§V Jƒ _yir dmT>ob.
Aem àH$mao 20/20 {Xdgm§Zr _yirMm emoY KoV g§nyU© PmS>mMm Ma darb à_mUo ^éZ KoUo. Z§Va Ë`mda ZmMUr B. noéZ H$modir ZmMUr VoWoM JmSy>Z Q>mH$Uo.
6. _yir VnmgUo -
6.1) PmS>mMr H°$Zmonr d ImoS>mÀ`m _Ü`mda 1' bm§~ d 1' é§X Agm 1/4 Ma (Jmob AmH$mamMm) _maUo.
6.2) MamVrb _mVr AbJX ~mhoa H$mT>Uo.
6.3) _yir Z {Xgë`mg nhmQ>rbm XJS>mMm Q>oHy$ XoD$Z nhmarZo hiy hiy ImoS>m OdiMr _mVr {T>br H$aUo.
6.4) _yir {Xgy bmJë`mg Mam_Ü`o A§XmOo 5 {bQ>aMm IÈ>m H$aUo.
6.5) _yirda hiy hiy nmUr AmoVUo åhUOo _yirMr _mVr gwQy>Z (YwVbr OmD$Z) Vr Imob IS²>S>çmV O_m hmoB©b d _yir ñnï>nUo {Xgy bmJob.
6.6) EH$Xm _yirÀ`m OmJoMm AMyH$ A§XmO Ambm H$s naV EH$ \y$Q>mMm 1/4 Jmob Ma _maUo. Ma _maVmZm 6'' _yirÀ`m ^mJmV d 6'' _yirÀ`m nwT>À`m dmT>rgmR>r Cn`moJr nS>ob; Ago EHy$U 12''Mm Ma _maUo.
6.7) g§nyU© Ma _maë`mg _yirbm em°H$ ~gyZ PmS> _aÊ`mMr eŠ`Vm AgVo. åhUyZ EH$m doig 1/4 MaM _maUo d àË`oH$ _{hÝ`mZ§Va nwÝhm 1/4 Mma _méZ 4 _{hÝ`m§V gd© ^mJ nyam H$aUo.
6.8) dmidrMm Ìmg Agë`mg ~r.EM.gr. nmdS>a Ywaimdr. MamV eoU-_yÌmMm S>mog XoD$Z AÜ`m©nojm A{YH$ Wa 1 Z§~aÀ`m {b¾moàmo{Q>ZZo Xm~yZ ^aUo. `m Wamda {haì`m Q>mimMm hbH$m Wa XoUo d hm Wa gwH$boë`m JdVmZo PmHy$Z Q>mH$Uo.
6.9) gwŠ`m JdVmda ~mOar, ZmMUr, amO{Jam B. noéZ hr amono dmT>br H$s naV MamV _méZ Q>mH$Uo.
6.10) IS²>S>çmVyZ ~mhoa {ZKmbobr _mVr 1'' Mm Wa hmoB©b `m à_mUmV ~mhoarb O_rZrda ngamdm. `m _mVrda H$modio Q>mi Q>mHy$Z Vo nmdgmV Hw$OV R>odUo. Q>mi Hw$Oë`mZ§Va _mVr IadSy>Z Vr naV MamV ^aVm `oB©b.
6.11) PmS>mÀ`m ImoS>mÀ`m H$mS>çm \w$Jm`bm bmJë`m H$s ^anya _yir dmT>br Ago g_Omdo.
6.12) Ma H$Yr{h _mVrZo PmH$m`Mm Zmhr d PmS>mÀ`m dmT>rà_mUo Ma dmT>drV ZoUo.
---
5) à`moJ n[adma, H$moëhmnya - 7
{X.15.7.99
{à` à^mH$an§V _wù`o
`m§g ,
1) Vm.3, 4 Owb¡ 1999 amoOr "Z_©Xm Am§~m à`moJ' {dÚm n[admamVrb à`moJerb Am§~m ~mJm`VXmam§Zm {VdamQ> `oWo Amnë`m Kar d ~mJoV AmnU Omo àm`mo{JH$ gh`moJ d gd© àH$maÀ`m AmXam{VÏ`mMm nm[adm[aH$ gh^mJ {XbmV `m Zm§do YÝ`dmX XoÊ`mgmR>r ho nÌ [b{hV Amho.
Iam à`moJerb Am§~m CÚmoOH$ H$gm AgVmo, H$gm Agmdm d {H$Vr {d{dY joÌmVrb `e ñdV…À`m {Z[ajU, Aä`mg, à`moJ~imda gmÜ` H$é eH$Vmo, `mMm Ord§V OmJVm n[aM` `m ^oQ>rV Pmbm `mMm {deof AmZ§X dmQ>bm.
2) Am§~m bmJdS>rVrb {ZdS>H$ ^oQ> H$b_o ~ZdÊ`mMm Amnbr à`moJ nÜXVr d à`moJ n[adma Jobr H$mhr df} à_m{UV H$arV Agbobr nÜXVr `mV {dbjU gmå` AgÊ`mMo `m ^oQ>rV A{YH$ Mm§Jbo bjmV Ambo.
à`moJ n[admaÀ`m `m à`moJmMo _w»` ñdén;
2.1) Aer H$b_o ~m§YÊ`mnydu
2.2) ~m§YVmZm
2.3) ~m§Yë`mZ§Va
2.4) CVaVmZm
2.5) CVaë`mZ§Va
2.6) àW_ dfuM {H$_mZ 6 Am§~o
2.7) d Ë`m doirM _yi H$b_mÀ`m joÌ\$imMr Mm¡nQ> Vo ghmnQ> dmT>
2.8) hþH$_r, J{UVr, {dH«$_r nÜXVrZo H$er H$aVm `mdr hm Vnerb à_m{UV H$aUo ho Amho.
AmnU ñdV…hÿZ `m {d{dY à`moJ Zm§do nS>ob Vo gh`moJr-gh^ma XoÊ`mMo _mÝ` Ho$boV. `m_wio `m à`moJm§Zm Zdo ~i {_imbo Amho. AmnUm gdmªÀ`m à`moJ YS>nS>rVyZ nwT>rb EH$-XmoZ dfm©V ho à`moJ AmnU `eñdr[aË`m _mJu bmdy Agm {dídmg Amho.
3) Jobr 30 df} à`moJ n[adma "Amnbr Am§~m à`moJ {dÚm' `m [aVrZo AZoH$ àH$maMo Am§~m nrH$mda _yb^yb g§emoYZ H$arV Ambobr Amho. gw_mao 100 da {ZdS>H$ Am§~m dmUm§Mo (^maVmVrb d ^maVm ~mhoarb) g§J«h `m à`moJ JQ>mV Amho. lr. JUnVamd _oÌo - VmgJmd (`m§Zm gd© Ðmj ~mJm`VXma _hmamï´>mVrb Ðmj n[admamMo Hw$bJwé _mZVmV.) d lr. Zm_Xodamd ~mny _mZo `m§Zr `mV AWH$ à`ËZ H$éZ _hmamï´>mV hþH$_r Am§~m CËnmXZ åhUyZ "Ho$ea' Am§~m bmJdS>rMr {ZdS> Ho$bobr Amho. hmnyg Am§~m nU Xadfu hþH$_r KoVm Ambm Va Ho$ea d hmnyg Am§ã`mMr Mm§Jbr ñnYm© hmoD$ eH$Vo. `m Ñï>rZo Ë`m Aä`mgmMm nU nmR>nwamdm Jobr AZoH$ df} gmVË`mZo Mmby Amho.
Zm_Xodamd ~mny _mZo ho _hmamï´>mVrb Ðmj ~mJm`VXma g§KmMo VrZ df} AÜ`j nU hmoVo. {Xdgmbm ñdV… 600 H$mo` H$b_o d Za_ H$mS>r H$b_o ~m§YÊ`mMm {dH«$_ Ë`m§Zr Ho$bobm Amho. Aer hOmamo H$b_o ~m§YyZ d {dH«$_r {dH«$s H$éZ; Ë`m Am{W©H$ ~imda Am§~m Aä`mgmZm§do BómB©b, Am°ñQ´>o{b`m, A_o[aH$m `m Xoem§Zm Aä`mgnyU© ^oQ>r {Xboë`m AmhoV. XwîH$mir ^mJmV AJXr IS>H$mV \$º$ 4' x 4' x 4' AmH$mamMo IÈ>o KoD$Z d Zo_Ho$ nmUr nwadyZ Xwgè`m dfm©nmgyZM PmS>m§Mr {dH«$_r dmT> d {dH«$_r nrH$ `m§Vrb à`moJ nU `eñdr Ho$bo AmhoV. "ßboÝQ>r \$m°a Am°b' `m _r AmnUmbm {Xboë`m nwñVH$mV `m à`moJ `emMo \$moQ>mo AmhoV. AJXr J[a~ Hw$Qw>§~mV OÝ_mbm `oD$Zhr ñdV…À`m à`moJ Aä`mg VmH$Xrda Ë`m§Zr AmOMo ho d¡^d d à`moJ `e {_i{dbo Amho.
4) OmJoda H$mo` noéZ Ë`m amonmda Xwgè`m dfu H$b_o H$éZ ~mJ bmdë`mda Ë`m amonm§Zm Ë`m dfu d Ë`mZ§Va XadfuM CËnmXZ (nyU© nrH$ dmT>rÀ`m à_mUmV) {_idÊ`mMo `e JUnVamd _oÌo `m§Zr (gw_mao 90 {^Þ {^Þ OmVtda) `m dfu {_i{dbo Amho.
`m à`moJ `emVyZ bmJdS>rMo A§Va 15' x 15 ' R>odë`mg 3 è`m dfuM g§nyU© EH$ EH$a ~mJ nyU© CËnmXZ XoD$ bmJob. ho bjmV Ambobo Amho. `m A§Vamdarb bmJdS>rV PmS> Odi Odi dmT>dV Agë`mZo Xa dfm©Mo Am§~m N>mQ>ÊmrMo V§Ì Aä`mgmdo bmJVo. ho V§Ì nU AmVm à_m{UV hmoV Ambo Amho. `m à`moJ `emZo Xadfu hmnyg Am{X Am§~m dmUm§Zm {Z`{_V CËnmXZ KoVm `mdo. ho gyÌ nU ñnï> hmoV Amho.
5) N>mQ>UrMo ho V§Ì dmnaVmZm Ë`m V§Ìmbm Amnbo ^oQ> Vb_ V§Ì Zo_Š`m [aVrZo OmoS>Vm Ambo Va Xa dfu H$b_ CËnmXZ d Am§~m CËnmXZ `mMm n«Ë`oH$ Am§~m H$b_m Zm§do gm§JS> KmbVm `mdr ho bjmV Ambo Amho. `m à`moJmVrb Amnë`m gh`moJm_wio AmVm ho Vnerb bdH$a à_m{UV H$aVm `mdoV Ago dmQ>Vo.
6) `m H$b_ Aä`mgmVrb H$mhr Vnerbm~m~V nadmÀ`m ^oQ>rV AmnU {dMma Ho$bm hmoVm. Ë`mV _w»`V… nwT>rb _wÔo Aä`mgbo Jobo.
6.1) H$b_ CVaë`mda H$b_mMr àV R>a{dUo
A) CÎm_ ~) _Ü`_ H$) {H$aH$moi Aer R>adVm `oVo. `mV _w»`V…
6.1.1) H$b_mÀ`m OmS>rMm ^¸$_nUm,
6.1.2) H$b_mÀ`m ImoS>mMr OmS>r d agaerVnUm,
6.1.3) H$b_mdarb EHy$U \y$Q>tMr d nmZm§Mr g§»`m, Ë`mMo à_mU `mMm Aä`mg H$aVm `oVmo. Ë`mdéZ
6.1.4) Ë`m H$b_mMr Zo_H$s `mo½` dmT> Ho$br Va Ë`m H$b_m§Zm `mM dfu _mohmoa KoD$Z H$_mb / {H$_mZ {H$Vr Am§~o {_idVm `oVrb `mMm nU A§XmO ~m§YVm Ambm nm{hOo. VgoM
6.1.5) H$b_mMr nwT>rb dfm©n`ªV Mmby dmT>rÀ`m {H$Vr nQ>rV Zdr dmT> {_idVm `mdr `mMm nU A§XmO ~m§YVm Ambm nm{hOo.
6.2) H$b_ CVaÊ`mMr doi _hËdmMr Amho d Ë`m ~m~Vhr AZoH$ à`moJ H$aVm `mdoV. VgoM H$b_ CVaÊ`mnydu 2 _{hZo AJmoXa H$b_mMm A{YH$ Omo_Xma _yir PmS>mdaM H$er dmT>dVm `oB©b `mMm n«`moJ Aä`mg Pmbm nm{hOo.
6.3) à`moJmMo _yi gyÌ …- ñWm{ZH$ _gmbm _mVr ~ZdyZ d dmnéZ H$b_mbm Zì`m _yitMr ^a^¸$_ Omir amon bmdë`mZ§Va n{hë`m 2 _{hÝ`mVM dmT>dVm Ambr nm{hOo.
6.3.1) `mgmR>r YmJm`wº$ JQ>mVrb H$mim ^wJm Pmbobm {d{dY àH$maMm {b¾moàmo{Q>Z, nmbm Aä`mgVm `mdm. (Am§ã`mÀ`m nmZmMm {b¾moàmo{Q>Z, {_l {b¾moàmo{Q>Z, ^mVmÀ`m, JìhmÀ`m, ZmMUrÀ`m, ~mOarÀ`m H$mS>rMm {b¾moàmo{Q>Z, eoUIV nyU© ^wJm AdñWoV Hw$OyZ ~Zbobo à_m{UV IV B.)
6.3.2) `m à`moJmMo _yi gyÌ Aem Jiboë`m nmë`m-nmMmoù`m§V dm nrH$ H$mT>ë`mZ§VaÀ`m JdV dm ZmMUr AmXtÀ`m H$mS>mV H$gmMo A§e ZgVmV. \$º$ ~moam°Z, H°$pëe`_, _±J{ZO `mgmaIo _yir \$moS>Umao KQ>H$ AgVmV. VgoM Hw$OUmao H$mio ^mJ, _yir \$moS>Umam g§OrdH$ (B§S>m°b A°{gQ>rH$ A°{gS JQ>mVrb>) ~ZdV AgVmV.
6.3.3) _yir \w$Q>Ê`mg bmJUmao \$m°ñ\$ag H$b_mÀ`m daÀ`m ^mJmVyZ àW_ nwa{dbo OmVo. AJa nyU© Hw$Obobo eoUIV, n|S>IV, _gmbm IV, H$m|~S>r IV `mo½` à_mUmV XoD$Z \$m°ñ\o$Q> nwadVm `mdm.
6.3.4) H$b_mbm ^anya _yir `oÊ`mg eoU_yÌ nmUr nU Cn`moJr R>aVo. 1 {H$bmo VmOo eoU, EH$ {bQ>a OZmda _yÌ `mV 4 {bQ>a nmUr KmbyZ a~S>r ~Zdmdr. Ë`mV H$moUË`mhr {MH$mi PmS>mMo 100 J«°_ H$modio e|S>o {MéZ Q>mH$mdo d 5 J«°_ Jwi Q>mH$mdm. hr a~S>r 4-5 {Xdg PmHy$Z R>odmdm. (_J Ë`mV Oo AUwOrd dmT>VmV. Vo _yirbm bmJUmao g§OrdH$ ~ZVmV.) _J `m a~S>rV 20 {bQ>a nmUr KmbyZ Vr ZrQ> T>dimdo. `m V`ma Pmboë`m 1 {bQ>a {_lUmV 9 {bQ>a nmUr KmbyZ Vo {\$H$Q> MhmÀ`m a§JmMo H$éZ àË`oH$ H$b_mbm 4-4 {XdgmZo EH$ nobm (100 {_.{b.) Úmdo.
6.3.5) VgoM daMr gd© nmZo {hard Q>dQ>drV AgVrb Va Vr nU _yir \$moS>Umao KQ>H$ (IAA) ~ZdV AgVo. T>Jmi hdm_mZmV AJa H$b_ gmdbrV R>odbo Va `m g§OrdH$m§Mr {Z{_©Vr A{YH$ à_mUm§V hmoVo.
6.3.6) _yir \w$Q>Ê`mgmR>r _yir Odi `mo½` à_mUmV CîUVm AgUo OéarMo AgVo. Z§Va VrZ dm Z§~a XmoZMm H$mim nmbm dmnéZ ho gmYVm `oVo. AJa S>~m ^aVmZm d S>ã`mÀ`m VimV 6'' Z§~a VrZMm H$mim nmbm Xm~yZ ^éZ nU Agm n[aUm_ {_idVm `oVmo. `mbmM hm°Q>~oS> n[aUm_ åhUVmV.
6.3.7) KmVbobm H$mim nmbm d Mwam H$b_mÀ`m _yimOdi Jƒ Xm~bm nm{hOo. H$b_ bmdÊ`mnydu H$b_mMr _yio _mVrnmgyZ _moH$ir H$éZ Oéa Va N>mQy>Z bmdmdr. `m_wio Zdr _yio bdH$a dmT>mdrV.
6.3.8) H$b_ bmdVmZm H$b_ _yir eoU, amIoÀ`m nmVi a~S>rV ~wS>dUo nU Mm§Jbo R>amdo. Zdr _yio \w$Q>on`ªV `m a~S>r_wio nwaoer CîUVm d g§OrdHo$ `mo½` n«_mUmV OwÝ`m _mVrbm {_iob. N>mQ>UrÀ`m OI_m_wio _yitMr gwámdñWm bdH$a Zm{her hmoVo. VgoM a~S>rVrb amIo_wio d eoUm§Vrb {nÎmm_wio O_rZrV _yirbm Anm` H$aUmao AUwOrd dmT>V ZmhrV.
6.3.9) H$b_ Omo_Xma am{hb `mMr n{hbr IyU åhUOo Agbobr nmZo Z JiVm OerÀ`m Ver d Omo_Xma am{hbr nm{hOoV.
6.3.10) H$b_mbm 2 _{hÝ`mV Zdr nmZo `oD$ bmJVmV. Vr nmZo doirM IwSy>Z Q>mH$mdrV. H$maU, ^anya _yir Amë`mda gd© àW_ _yiÀ`m \y$Q>r \y$JV agaerV Pmë`m nm{hOoV. Ë`m nydu ZdrZ \y$Q>r KoVë`mZo PmS> Oam VmU ~gVmM gwH$Ê`mMr eŠ`Vm AgVo.
6.3.11) H$b_ bmdyZ \y$Q>r agaerV Pmë`mda ^anya ZdrZ \y$Q>r dmT>dyZ PmS> nQ>rV dmT>dyZ KoUo gmono AgVo. VgoM `mdoir H$b_mbm `mo½` Vmo S>oaoXma AmH$ma XoVm `oVmo. H$b_mÀ`m _w»` \$m§Úm EH$mM AmH$mamÀ`m, OmS>rÀ`m ~ZÊ`mgmR>r `mo½` à_mUmV "Wm§~m, {\$am, Mbm' hr à`moJ nÜXVr dmnaVm `oVo.
Aem doir H$mhr \$m§Úm§Zm Zdr \y$Q> `oD$ {Xbr Zmhr Va `m \y$Q>rnmgyZ Zmoìh|~a-{S>g|~a À`m _mohmoamnmgyZ n{hë`m dfuM Am§~o KoVm `mdoV. `m Am§ã`m§Mr g§»`m d AmH$ma PmS>mÀ`m EHy$U Omo_mdéZ d nmZm§À`m g§»`odéZ d {ZH$monnUmdéZ R>adVm `oVo.
6.3.12) dmnaboë`m H$mù`m nXmWm©V gwadmVrg 2 _{hZo ~mOar, ZmMUr, P|Sw>, _mohar, _Q>H$s, amO{Jam Aer {_l ~r noéZ Vo nXmW© A{YH$ gOrd d gH$g ~ZdÊ`mMo emó AmË_gmV Ho$bo nm{hOo.
A{YH$ H$m` ? AmnU {Xboë`m 5 H$b_mV à`moJmbm hdr AgUmar gd© àH$maMr H$b_o AmhoV. nwÝhm 2 _{hÝ`m§Zr H$mhr H$b_o `mM à_mUo Aä`mgmg KoVm `mdrV. `mdfu ^oQ> H$b_ H$amd`mÀ`m \$m§Úm doirM ZrQ> H$em dmT>dmì`m ho Ë`m doiogM Aä`mgUo Mm§Jbo R>aob. ho H$m_ Am°JñQ>/ gßQ>|~a _Ü`o ^oQ> H$b_ H$aÊ`m nydu XmoZ _{hZo AmYr H$aVm `mdo.
H$imdo, `WmH$mb A{YH$ à`moJ Vnerb H$i{dV am{hZM. g§O`Zo `m nÌmda (`m nÌmVrb H«$_m§H$ Q>mHy$Z) Ë`mMo AZw^d d ^mî` nmR>dmdo. Ë`mM A{YH$ gImob Aä`mgmg Cn`moJ hmoB©b.
ghr …- lr.A.Xm^mboH$a
{X.15.7. 1999
---
6) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
eoVmdarb Am§~m bmJdS>
Aä`mg dJ© 5 dm, {X.29.8.1999
H$gm~m~V A{YH$ Zo_H$m Aä`mg
(1 )
àmW{_H$ agm`Z emó -
1.1) agm`Z emñÌmMo _w»` XmoZ JQ> hmoVmV.
1) {Z[a¨{Ð` (Inorganic) agm`Z emó
2) g|{Ð` (Organic) agm`Z emó
gOrd g¥ï>r hr g|{Ð` KQ>H$m§Zr ~Zbobr Amho. VgoM AmVm AmnU AZoH$ H¥${Ì_ g|{Ð` KQ>H ~Zdy eH$Vmo.
1.2) {Z[a¨[Ð` KQ>H$ ho _ybÐì`m§Mo ~Zbobo AgVmV. gdm©V hbH$m _ybÐì` hm`S´>moOZ hm Amho. {ZgJm©V EHy$U 92 àH$maMr _ybÐì`o AmhoV. _mZdmZo AmVm H¥${Ì_nUo AmUIr 10 _ybÐì`o ~Zdbobr AmhoV.
`m _ybÐì`m§Zm H«$_m§H$ AmhoV. CXm. hm`S´>moOZMm H«$_m§H$-1 Va ~moam°ZMm H«$_m§H$-5, H$m~©ZMm H«$_m§H$-6, Zm`Q´>moOZMm H«$_m§H$-7, Am°{ŠgOZMm H«$_m§H$-8, \$m°ñ\$agMm H«$_m§H$-15, gë\$aMm H«$_m§H$ - 16 B.
(`m gdmªMr `mXr ñdV§ÌnUo {Xbr OmB©b .)
gm_mÝ`nUo `m _ybÐì`m§Mr aMZm AmVm nyU©nUo _m{hV Pmbobr Amho. àË`oH$ _ybÐì` hr H$mhr YZH$U d H$mhr F$UH$U {_iyZ ~Zbobr AgVo. _ybÐì`mMm Omo H«$_m§H$ AgVmo VodT>o YZH$U Ë`mV AgVmV d VodT>oM F$UH$U AgVmV. na§Vw F$UH$U ho YZH$Um§^modVr R>am{dH$ A§Vamda {\$aV AgVmV. Aem [aVrZo nyU© H$S>r hmoÊ`mÀ`m H$jm 2, 8, 8, 36 B. AmhoV. `m _Yrb KS>m_moS>t_wio _ybÐì`o EH$_oH$m§er g§`wJo nmdy eH$VmV d g§`wJo nmdë`mda _yiMo JwU Zï> hmoVmV. (`m~m~VMm Vnerb ñdV§ÌnUo {Q>nUmV nhmdm.)
1.3) g|{Ð` nXmWm©V H$~m©À`m (Carbon) À`m gmIù`m AgVmV d Ë`m AZ§V àH$maÀ`m AgVmV. `mMo _w»` XmoZ JQ> mhoV.
1) gai gmIir - ga \$mQ>o JQ>
2) MH«$mH$ma gmIir
{ZgJm©Vrb ~hþVoH$ gd© KQ>H$ ho 99% g|{Ð` AmhoV.
1.4) g|{Ð` nXWm©Mm _m§S>Ur dZñnVr g¥ï>rdmQ>o gd© àW_ hmoVo d Z§Va Ë`mÀ`m dmnamnmgyZ àm{Ug¥ï>r dmT>Vo _mÌ H$mhr àmUr g¥ï>r _méZM dmT>Vo.
1.5) A{V _hËdmMr _m{hVr -
AUy H«$_m§H$ d AUy^ma ho XmoZ {Zamio eãX AmhoV.
AUy^ma åhUOo hm`S´>moOZMo dOZ 1 g_OyZ Ë`mÀ`m VwbZoZo Xwgè`m _ybÐì`mÀ`m AUyMo dOZ {H$Vr Amho ho gm§JUo. Vo ~hþYm _ybÐì`mÀ`m H«$_m§H$mÀ`m XwßnQ> AgVo. hm AmH$S>m {df_ Ambm Va Ë`mV 1 OmñV {_idmdm (CXm. Am°pŠgOZMm H«$_m§H$-8 Va AUy^ma-16, Zm`Q´>moOZMm H«$_m§H$- 7 Va AUy^ma 14, nmoQ>°{e`_Mm H«$_m§H$ 19 Va AUy^ma 39 B.)
(2)
Jw§VmJw§VrMo agm`ZemñÌ
JQ> qH$dm nw§OŠ`m§Mm (Radicals ) Aä`mg
2.1) amgm`{ZH$ {H«$`oV nwîH$i _ybÐì`o hr JQ> H$éZ, nw§OHo$ ~ZyZ H$m_ H$aVmV Ago bjmV Ambo Amho. Ë`m§Zm Zo_H$s Zm§do AmhoV. Ago 15 / 20 JQ> AmhoV. Vo nwT>rbn«_mUo
1) H$m~m}ZoQ> / ~m`H$~m}ZoQ>
2) Zm`Q´>oQ> / Zm`Q´>mB©Q>
3) gë\o$Q> / gë\$mB©Q>
4) \$m°ñ\o$Q> / S>m` hm`S´>moOZ \$m°ñ\o$Q> / _moZmo hm`S´>moOZ \$m°ñ\o$Q>
hm`S´>m°ŠgmB©S>, ~moaoQ>, _mobrãS>oQ> `m_Ü`o `oUmam "EQ>' hm eãX Am°pŠgOZer g§~§YrV AgyZ 1 Am°pŠgOZ H$_r Agob Va "Am°B©Q>' hm eãX `oVmo.
VgoM H `m eãXmMm dmna Pmbm Agob Va nwîH$iXm " ~m`' hm eãX dmnaVmV.
2.2) YmaUm -
agm`Z emñÌmV àË`oH$ _ybÐì`mMm Xwgè`m _ybÐì`mer EH$Ì `oÊ`mMr EH$ eº$s AgVo. {Vbm YmaUm åhUVmV. `m YmaUm XmoZ àH$maÀ`m AgVmV.
1) + YmaUm
2) YmaUm
{déÜX YmaUm EH$_oH$m§er g§`wJo ~Zy eH$VmV AJa nw§OHo$ ~Zy eH$VmV. gm_mÝ`nUo gd© YmVy§Mr YmaUm + AgVo. VgoM hm`S´>moOZMr YmaUm + AgVo. gd© dm`y§Mr YmaUm AgVo. Ë`m§V J§YH$, H$m~©Z, \$m°ñ\$ag `m§À`m YmaUm AgVmV. nw§OŠ`m§À`m YmaUm ~hþYm AgVmV. \$º$ EH$M nw§OH$m YZ YmaÊ`mMm Amho. Ë`mMo Zm§d "A_mo{Z`_' nw§OH$m Ago Amho. Aem [aVrZo WmoS>m à`ËZ Ho$ë`mg 18/20 _ybÐì`m§Mm d nw§OŠ`m§Mr ZrQ> AmoiI H$éZ KoVë`mg AZoH$ _hËdmMo Vnerb ñnï>nUo bjmV `oD$ eH$VmV.
2.3) ~hþVoH$ _ybÐì`o hr AjamÀ`m {MÝhm§Zr XmIdVmV. Ë`mVrb n{hbo Aja dmnéZ Vo H°${nQ>b B§J«Or _yimjamV {b{hVmV. Oa XmoZ {R>H$mUr VoM Aja Ambo (H$m~©Z d H$mo~mëQ>) Va C åhUOo H$m~©Z d Co H$mo~mëQ> \$º$ gmo{S>`_ Sodium hm (Na) AjamZo XmIdVmV. VgoM Potasium (K), Merury (Hg) B. XmI{dVmV.
(3)
nwT>rb XmoZ _{hÝ`mV ~mJoV _mohmoamÀ`m Ñï>rZo H$amd`mMm Aä`mg
3.1) Am°JñQ> AIoarg ~mJoVrb PmS>m§Mr AÞ gmR>çmMr ì`dñWm ghO VnmgVm Ambr nm{hOo. daÀ`m H$mS>çm \w$Jë`m AmhoV H$s ZmhrV, Vo agaerV AmhoV H$s ZmhrV. Ë`mÀ`m gmbÀ`m H$mS>çm§Mm agaerVnUm, gmb déZ Imbr {H$V n`ªV ^éZ Ambr Amho. VmoS>boë`m H$mS>çm§Mo dOZ, ãboS>Zo gmb H$mT>ë`mda AmT>iUmar OmS>r d nrR>, _yi ImoS>mÀ`m d Ë`m \$m§XrMm agaerVnUm, AmobganUm, M_H$, VobH$Q> H$s H$minQ> ? Ë`mMm a§J B. àH$mao Aä`mg H$amdm.
3.2) ~mJoMo ZwH$gmZ hmoUmè`m OmJm
3.2.1) _yir AS>MUrV `oUo
3.2.2) ZdrZ \y$Q>r `oD$Z ZwH$VrM H$mir nS>br Amho.
3.2.3) EH$ dfm©À`m \y$Q>r Mm¡ag \y$Q>mÀ`m joÌ\$imV `mo½` g§»`oZo AmhoV H$s ZmhrV?
3.2.4) ZÌmMm S>mog AS>dmdm bmJUma Amho H$m ?
(ZÌ AS>dÊ`mgmR>r n|S> Kmbmdo AWdm nmbm qH$dm H$mim nS>bobm ^mVmMm Vyg dmnabm Va ZÌ AS>dVm `oB©b .)
3.2.5) ZÌmZo ZdrZ \y$Q>r AmUë`mVa Ë`m amIm`Mo H$s Zmhr? `oUmè`m Aem \y$Q>tZm ZÌ {_iÊ`mÀ`m AZoH$ nÜXVtMm {dMma H$amdm.
3.3) `oUmè`m Zì`m \y$Q>r ~m~V {ZU©` KoUo -
Mm¡.\y$Q>mbm EH$M \y$Q> KoUo. Á`mXm \y$Q>r IwSy>Z Q>mH$mdo. \y$Q>tZm diU XoUo. gm`Q>moH$m`ZrZMm dmna H$aUo. H$mS>r _moSy>Z "B©WrbrZ' dmT>dUo. Á`mXm \y$Q>r _moS>ë`mg EH$mM H$mS>rbm OmñV gm`Q>moH$m`ZrZ {_iob. Aem \y$Q>r gßQ>|~a _Ü`o H$_r Ho$ë`mg 4 _{hÝ`m_Ü`o _mohmoa nmogyZ Z§Va \$bYmaUm Mm§Jbr hmoB©b.
3.4) ZH$mo V|ìhm _mohmoa Ambobm {XgVmo. Vmo _mohmoa Z amIUo Mm§Jbo. Ë`m H$mS>rbm nwT>rb _{hÝ`m^amV _mohmoa `oD$ eH$Vmo. H$maU; dmB©Q> hdm_mZmV Ambobm _mohmoa {Q>H$V Zmhr. VgoM n{hbm _mohmoa ~hþYm Za _mohmoa AgVmo. Ë`mV _mXr \w$bo H$_r AgVmV. _mohmoa VmoS>ë`mZ§Va Ë`mM H$mS>rda CeramZo `oUmam _mohmoa _mXr \w$bo KoD$Z `oV AgVmo.
qhdmù`mÀ`m _mohmoamda VwS>VwS>m d ~waer `oVo.
`mgmR>r nmD$g g§në`mda eoU, H$S>yn|S>, amI d nm§T>ar Jmi _mVrZo ImoS> {VZ-Mma doir gmadyZ KoVë`mZo VwS>VwS>çmda {Z`§ÌU amIVm `oVo.
3.5) Oa `m H$mimV ZdrZ \y$Q>r Amë`m - Z Amë`m Va Amboë`m \y$Q>tH$S>o nmhÿZ nwT>rb {ZU©` KoVm `oVmo.
3.5.1) ZÌ nwadR>m OmXm Amho H$m ?
3.5.2) ZÌ dAÞnwadR>m OmXm Amho H$m ?
3.5.3) AÞnwadR>m OmXm Amho H$m ?
3.5.4) ZÌhr Zmhr d AÞhr Zmhr Ago Amho H$m ?
3.6) darbà_mUo n«mW{_H$ {Z[ajUm déZ PmS>mÀ`m Zì`m _yirMm Omoa, O_rZrVrb AÞmMm Omoa, O_rZrVrb ZÌmMm Omoa, H$mS>rVrb d ImoS>mVrb AÞgmR>m B.~m~VMo {ZU©` ghO KoVm `oVmV.
3.7) Oa PmS> AS>MUrV Agob Va AbrH$S>o {d{dY hm_m}ÝgMm dmna H$aÊ`mÀ`m nÜXVr Aä`mgë`m Joë`m AmhoV. (CXm. 6BA.Benzil Adine B.)
(PmS>mMr dmZñnVrH$ dmT> Wm§~dÊ`mgmR>r \$dmaUrdmQ>o CCC Mm S>mog XoUo d PmS>mMr dmZñnVrH$ dmT> Wm§~dÊ`mgmR>r O_rZrVyZ XoÊ`mgmR>r "H$ëQ>ma' Mm S>mog XoUo.)
darb gd© nXmW© AË`§V gwú_ à_mUmVmM dmnaVmV. Ë`m§Zm B§J«Or _Ü`o PPM (Part Per Million) Xe bjm§e ^mJ - 1 {bQ>a = 10 bmI {_br J«°_ nmUr Ë`mdéZ nr.nr.E_. hr Jmoï> ZrQ> [aVrZo g_OyZ KoVm `oVo.
1 {bQ>a nmUr = 1000 J«°_ åhUOoM 10 bmI {_br J«°_ ({_br {bQ>a) AgVo. Ë`m_wio 1 {bQ>a nmÊ`mV 10 J«°_ Am¡fY Agë`mg Vo 10 PPM hmoB©b.
Aem [aVrZo gd© hm_m}Ýg ho PPM _Ü`o dmnamdo bmJVmV Am{U ~mOmamV {_iUmè`m Am¡fYmV Q>¸o$dmar AgVo.
ho KQ>H$ ~hþYm ewÜX AëH$mohmob _Ü`o dm A°{gQ>moZ _Ü`o {daKimdo bmJVmV.
3.8) `m XmoZ _{hÝ`mV \$m°ñ\$ag, Zm`Q´>moOZ, _°¾o{e`_, qPH$ (OñV) d ~moam°Z `m§Zm _XVrbm ~mbmdÊ`mMr JaO Amho H$m ho R>adVm Ambo nm{hOo. Ë`mgmR>r dmnam`Mo amgm`{ZH$ nXmW© nwT>rbà_mUo -
`w[a`m, nmoQ>°{e`_ Zm`Q´>oQ>, S>m` A_m{Z`_ \$m°ñ\o$Q>, nmoQ>°{e`_ S>m` hm`S´>moOZ \$m°ñ\o$Q>, _°¾oe`_ gë\o$Q>, qPH$ gë\o$Q>, ~mo[aH$ A°{gS> B. `mVrb ~mo[aH$ A°{gS> PPM _Ü`o Kmbmdo bmJVo d ~mH$sÀ`m Jmoï>r \$dmaUrV 1/2 Vo 1% dmnamì`mV.
---
7) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
à^mH$a _wù`o \$m_©, _w {VdamS>,Vm.d {O. aËZm{Jar, {X. 17.10.1999
Am§ã`mÀ`m _mohmoam~mVMm à`moJ Aä`mg
(1)
Am§ã`mÀ`m dmT>rMo Zo_Ho$ J{UV g_OyZ KoUo.
1.1) Am§ã`mÀ`m nmZm§Mo joÌ\$i ghO Aä`mgVm `oVo.
gw_mao 10 Vo 12 nmZo = 1 Mm¡. \y$Q>
`m nmZm§Mo gwHo$ dOZ nU Aä`mgVm `oVo.
100 gwH$s nmZo åhUOo 100 J«°_ .
Vr Omië`mda 10 J«°_ hmoVo. Ë`mVrb {Zåå`m ^mJmV {g{bH$m d H°$pëe`_ AgoV. Va Caboë`m {Zåå`m ^mJmV \$m°ñ\o$Q> Am{X KQ>H$ AgmVmV.
(`m~mVMr A{YH$ _m{hVr 'Am§~m à`moJ {dÚm' `m nwpñVHo$V {Xbobr Amho.)
1.2) 5 Mm¡.\y$Q> joÌ\$imMr nmZo åhUOo gw_mao 50 nmZo amoO 2 J«°_ gwHo$ dOZ Jmoim H$é eH$bo VaM Vo PmS> Xa {XS> Vo XmoZ _{hÝ`mV Zì`m \y$Q>r XoB©b. Ë`m \y$Q>r nQ>rV Amë`m nm{hOoV. A{V Omo_Xma PmS>mV 6 nQ> \y$Q>r `oVmV. bmJmonmR> `oUmè`m dmT>r nQ>rV `oUmè`m qH$dm EH$m AmS> EH$ nQ>rV `mì`mV. ( CXm. n{hë`m§Xm 3, Z§Va 1, nwÝhm 3 d Z§Va 1 `m à_mUo)
1.3) Aem dmT>rV PmS>mÀ`m dmT>rV `oUmè`m AS>r-AS>MUr bjmV KoD$Z diU bmdÊ`mg {eH$bo nm{hOo. (\y$Q>r nwgyZ Q>mH$Uo, H$modir \y$Q>r {Zåå`mda KoUo, \y$Q>r H$modù`m AgVmZm _Ü`o VmoS>Uo, H$_Hw$dV \y$Q>r H$_r H$aUo B.)
1.4) Am§ã`mMr H$_rV H$_r dmT> 100 nmZm§À`m da Pmë`mZ§Va Ë`mbm EH$ Am§~m (200 Vo 250 J«°_ dO>ZmMm) ghO {_idVm `mdm. `m Jmoï>rMm ZrQ> Aä`mg Ho$bm Va AJXr bhmZ OmJoV, Jƒrda, S>ã`mV dm nS>rH$ OmJoV{h Ë`mZ§Va Mm¡.\y$Q>m_mJo {H$_mZ 250 J«°_ d H$_mb 1 {H$bmo dOZmBVHo$ Am§~o KoVm Ambo nm{hOo.
(Jw§R>çmV 60 noQ>çm = 900 {H$bmo. H$m|H$UmV Aem àH$maMr PmS>o AmhoV.)
1.5) Am§~m ho gXmh[aV JQ>mVrb PmS> Amho. Ë`mbm gwadmVrg {XS> Vo XmoZ _{hÝ`m§Zr Zì`m \y$Q>r `oVmV. Xwgè`m dfu 3 _{hÝ`m§Zr, {Vgè`m dfu 4 _{hÝ`m§Zr d Ë`mZ§Va Xa dfu 2 doir Zì`m \y$Q>r `oVmV. nU Ë`m \y$Q>rXoIrb {^Þ {^Þ doimV AmUVm `oVmV. Ë`m_wio {^Þ \y$Q>rVrb nmZm§Mo d` ~XbVo. àg§Jr N>mQ>UrMr Zdr V§Ìo dmnéZ hr Jmoï> gmYVm `oB©b. qH$~whþZm A{bH$S>o Am§~m bmJdS> H$_r A§Vamda bmdÊ`mMo V§Ì {dH${gV Pmbo Amho. Ë`m_wio N>mQ>Ur Amdí`H$ Amho. Am§ã`mdarb EHy$U nmZo {^Þ d`mMr AgUo _hËdmMo AgVo. H$maU Am§~m ho gXmh[aV JQ>mVrb PmS> Amho.
H$moUË`mhr H$b_m§Zm Xa dfu Am§~m `oå`mMo _yi gyÌ {^Þ {^Þ d`mMr nmZo AgUo ho hr Amho.
1.6) Am§ã`mÀ`m nmZm§H$Sy>Z Zdr dmT> hmoD$ Z`o AJa ìhmdr `mMm {ZU©` KoVm Ambo nm{hOo. ( AmH$ma XoUo, {Za{Zamù`m OmS>rÀ`m \$m§Úm EH$mM OmS>rÀ`m H$aUo B.) _mÌ `m~m~VMm hoVw ñnï> Agbm nm{hOo. ho hoVw nwT>rbà_mUo .
1.6.1) Am§ã`mÀ`m H$mS>rVrb amIrd AÞgmR>m dmT>{dUo d Z§Va Zì`m \y$Q>r KoUo.
1.6.2) Am§ã`mÀ`m PmS>mbm H$mhr H$maUmZo Y¸$m (Shock) ~gbm Agë`mg Vmo Y¸$m Ago n`ªV Zdr dmT> hmoD$ Z XoUo.
1.6.3) `oUmar \y$Q> nQ>rV H$éZ KoÊ`mgmR>r OmJoda H$mo` bmdyZ PmS> dmT>dVmZm `mo½` C§Mrda `mo½` {XeoZo \y$Q>r KoUo d Z§Va H$b_ ~m§YUo.
1.6.4) `m gd© \y$Q>tMm (dmT>rMm) g§~§Y EH$m ~mOyZo nmZmV V`ma hmoUmao amoOMo AÞ {H$Vr gmR>bo Amho `mÀ`mer AgVmo. Va Xwgè`m ~mOyZo O_rZrVrb _yir {H$Vr Omo_Xma Amho `mÀ`mer AgVo. `m_wio _yitÀ`m dmT>rZm§do XoIrb dmT> Wm§~dmdr bmJVo.
Img Q>rn …- _yir Agob VaM Zdr dmT> hmoVo. qH$dm _yir Agob VaM ImoS> OmS> hmoVo; nU ImoS> OmS> hmoÊ`mMr doi gm_mÝ`nUo Zdr \y$Q>r Amë`mZ§Va 60 {XdgmZ§Va nwT>o 60 Vo 80 {Xdg AgVo. hr {H«$`m nwT>rbà_mUo AgVo.
nmZo {XS> _{hZo d`mMr Pmbr H$s AÞ ~Zdy bmJVmV. Ë`mZ§Va Vr \y$Q> H«$_mZo OmS> hmoVo. Ago Z Pmë`mg Zdr _yir Omo_mV Zmhr Ago AmoiImdo d Ë`m~m~V doirM `mo½` H$miOr KoVm Ambr nm{hOo.
`mMr MMm© nwT>o {Xbobr Amho.
\$º$ nm§T>ar _yir Ambr nm{hOo. na§Vw Aem _yir `oVmZm Ë`m _yirbm ZÌmMm nwadR>m AgVm H$m_m Z`o. (ZÌ AS>{dÊ`mgmR>r \$m°ñ\o$Q> d amI Úmdm.)
Aem [aVrZo _yir AmUVm Amë`mg Zdr \y$Q> \y$Q>ë`mZ§Va 2 _{hÝ`m§Zr àW_ Ambobr H$mS>r OmS> hmoV OmUo. Z§Va WmooS>çm {Xdgm§Zr _mJMr H$mS>r OmS> hmoUo. Aem H«$_mZo {H«$`m Pmbr nm{hOo.
Aem [aVrZo Am§ã`mÀ`m dmT>rMo Zo_Ho$ J{UV _yitMr gVVMr hþHw$_r dmT> `mÀ`mer OmoS>bo Amho. Ë`m ~amo~aM nmZmV V`ma hmoUmao AÞ d `mo½` à_mUmVrb H$g `m§À`mer g§~§YrV Amho.
(2)
_yir d H$gm ~m~V A{YH$ Zo_H$m Aä`mg
2.1) Am§ã`mÀ`m PmS>mbm Ë`mÀ`m dmT>rÀ`m à_mUmV gwadmVrnmgyZ Zo_H$s _mVr XoV Jobo Va PmS> gwédmVrnmgyZM gVV Omo_mZo dmT>Vo. CÚmMr Ano{jV dmT> bjmV KoD$Z 2 Vo 3 _{hZo AmYr Ë`mbm dmT>rÀ`m {hemo~mZo _mVr nwadmdr.
Aem [aVrZo Zì`m bmJdS>rV {Xboë`m joÌ\$imbm YéZ `mo½` _mVr AJmoXa nwadmdr bmJVo. gm_mÝ`nUo Am§ã`mMo PmS> n{hë`m dfu 1 Vo 2 Mm¡.\y$Q> joÌ\$i KoD$ eH$Vo. (ho nmZm§déZ d H$gmdéZ R>a{dUo.)
2 è`m dfu Am§ã`mMo PmS> ghO 10 Mm¡.\y$Q> (10 nQ) dmT>Vo.
3 è`m dfu 6 nQ> dmT>Vo. (gamgar 15' 15' A§Vamdarb PmS> 4 Ï`m dfu nyU© joÌ ì`mnyZ nyU© CËnÞ XoB©b.) _mVr ~ZdÊ`mÀ`m Zì`m nÜXVr_wio ho ghO eŠ` AgVo.
2.2) n[agamVrb CÝhmù`m§V XoIrb {Q>Hy$Z dmT>V amhUmar Z¡g{J©H$ g§nXm ZrQ> dmné eH$bmo Va Vmo AZoH$ àH$mao dmnaVm `oB©b. VgoM Omo n`©§V XmoZ PmS>m§Vrb A§Va _moH$io amhUma Amho VoWo Xwgao {_Ì PmS> bmdVm `oB©b. VgoM n[agamVrb Am°pñQ´>`Z² ~m^yi, Jwb_mohamgmaIo {dñVmabobo PmS> XoIrb `m Zm§do Ë`m§À`m \y$Q>r, nmZo H$mT>V dmnaVm `oVrb. Img H$éZ VmËnyaVr bmJdS> Ho$bobr Am°pñQ´>`Z² ~m^yimImbrb JdV, {ZdSw>§J Am{X àH$ma, nmdgmù`mV _mOUmao H$am§Xo Am{Xdob, Aiy Aer AZoH$ PmS>o AmnUmg H$g nwady eH$VmV. {deof H$éZ nmD$g `oVmM JdV CJdVoM. Vo Xa {XS> _{hÝ`m§Zr 4 B§Mmda H$mnyZ VoWoM Q>mH$mdo d nmdgmù`mZ§Va Vr O_rZ IaSy>Z H$mT>bobr _mVr Am§ã`mÀ`m PmS>mg Úmdr d eodQ>r Vo JdVmMo JÈ>o `mo½` [aVrZo CbQy>Z Q>mH$Uo. Aem àH$maÀ`m AmgnmgÀ`m (Zo~ahÿS>) ~m`mo_mgMm dmnaM eŠ`Vmo H$amdm.
2.3) H$mhr H$mimZ§Va Am§ã`mMr dm{f©H$ nmZJi, à`moJ n[adma nÜXVrbm YéZ 30% {heo~r N>mQ>Ur. YmJm`wº$ nXmW© H$S>H$ Agë`mg Vo MoMyZ, Hw$ñH$éZ VwH$S>o H$éZ Ë`mMo {b¾moàmo{Q>Z V`ma H$aVm `oVmV.
(H$moH$UmV ^mVmÀ`m Q>a\$bmMm, ZmaimÀ`m Jiboë`m nmVrMm dmna H$aÊ`mMm à`moJ H$amdm.)
_yir `oVmZm Ë`mV H$ƒm _mb VoWo nS>ë`mg Cn`moJ hmoUma Zmhr. åhUyZ _yir AmUÊ`mgmR>r VimV 2 go§._r. Z§~a 1 Mr _mVr Q>mHy$Z Ë`mda H«$_mZo nwT>rb Z§~aMr _mVr Q>mH$Uo.
2.4) Amnë`m MamVrb Hw$OUmao nXmW© Oéa Va nwÝhm H«$_mZo ^amdo. (VimV Z§~a 1 d Ë`mda 2, 3, 4 d 5 Z§~aMr _mVr ^éZ Ë`mda WmoS>o WmoS>o nmUr qenSy>Z Vo 90% Amobo R>odmdo.)
Aem OmJr ZdrZ _yir EH$ AmR>dS>çm§V {Xgm`bm bmJob. `m _yitMo H$m_ hm_m}Ýg åhUOoM gm`Q>moH$m`ZrZ ~Z{dUo ho Amho. `mdaM _mohmoa, Am§~m, ñQ>moAaoO B.Jmoï>r Adb§~yZ AmhoV.
( ñdV…À`m ~mJoV {H$_mZ 4/5 PmS>m§da Agm Aä`mg H$amdm. )
YmJm`wº$ nXmW© hm goë`wbmoO (Cellulose) AJa {b¾rZ `m dñVy§nmgyZ ~Zbobm AgVmo. (goë`wbmoO - gai YmJm d {b¾rZ- _§S>bmH¥$Vr YmJm) VgoM {b¾rZ _Ü`o \o$Zm°b JQ> ^anya AgVmV. åhUyZ H$ƒo {b¾rZ _yitgmR>r \$maM dmB©Q> AgVo. _yitgmR>r H$mim {b¾moàmo{Q>ZM nm{hOo. Ë`mgmR>r ^anya _yir `oÊ`mg Z§~a 1 qH$dm 2 Mr _mVr ({b¾moàmo{Q>Z) Amdí`H$ AgVo.
H$g XoÊ`mÀ`m AZoH$ nÜXVr AmhoV. (_yitdmQ>o dm nmZm§dmQ>o) gm_mÝ`nUo H$g hm Zì`m dmT>rÀ`m A{bH$S>o dm n{bH$S>o 60% Vo 90 % CMbbm OmVmo. Ë`mgmR>r 15 Vo 20 {Xdg A{bH$S>o dm n{bH$S>o H$g {H«$`merb hdm. VgoM _yitMo H$m_ VrZ {^Þ àH$maMo AgVo.
2.4.1) hma_moÝg nwa{dUo.
2.4.2) nmUr CMbUo.
2.4.3) H$g CMbUo.
OmS> _yù`m `m {VÝhr Jmoï>r H$aV PmS>mbm AmYma XoD$Z AÞgmR>m H$aVmV.
~maŠ`m _yitMo Am`wî` 6 Vmg Vo 6 AmR>dS>o AgVo. _Š`mÀ`m Ho$gmgma»`m _yù`m 4 Vo 6 _{hZo n`ªV AgVmV d Ë`m {b¾rZ nwadVmV. _moR>o PmS> dfm©Zwdfm©Mo H$g ^éZ R>odVo. gmbrImbr H$gmMo Storage AgVmV. bmH$S>r ^mJmV Zmhr.
2.5) Mm§Jbo nrH$ `mMm emór` AW© -
EH$m Mm¡. \y$Q>mV dfm©V 700 Vo 1000 J«°_ H$gbohr gwHo$ dOZ V`ma Pmbo nm{hOo. Ë`mhÿZ H$_r à_mUmV gwHo$ dOZ V`ma Pmë`mg Vr O_rZ H$gmV d nmoVmV H$_r Amho Ago g_Omdo.
Mm§Jë`m gH$g _mVrV Mm¡. \y$Q>mg H$_mb {XS> {H$bmo d {H$_mZ 800 J«°_ Hw$Obobo øw_g AgVo. Ë`mVrb 1/3 df©^amV {ZgJm©V {ZKyZ OmVo. na§Vw `m~m~V Ho$boë`m Aä`mgmV O_rZ gOrd Agë`mg Mm¡. \y$Q>mbm 25 J«°_ gOrd g¥ï>r AgVo. (åhUOo A{S>M J«°_ gwHo$ dOZ) df©^amV Ë`mÀ`m AZoH$ {nT>çm hmoVmV d Ë`m§Mr _¥V earao dfm©bm 30% nwaogm øw_g nwadVmV.
(3)
Am§ã`mÀ`m _mohmoam~m~V {d{dY Vnerb
3.1) H$moUË`mhr dZñnVrV noer {d^mOZmMo H$m`© VgoM noet_Yrb Omo_ H$m`_ R>odÊ`mMo H$m_ ho VrZ g§OrdH$m§V\}$ (Harmons) hmoV AgVo. Ë`mVrb àYmZ g§OrdH$ "gm`Q>moH$m`ZrZ ' hm Amho.
(gd© Zì`m dmT>rgmR>r gm`Q>moH$m`ZrZ ho _hËdmMo H$m`© H$aVo.)
gm`Q>moH$m`ZrZ dm G. B.A. JQ>m§_wio _mohmoa ~ZdÊ`mÀ`m à{H«$`obm Iar _XV hmoVo. nU G.A.(Gibralic Acid) à^mdr Agob Va dmT> nmZm§H$S>o OmB©b .
{Vgao g§OrdH$ I.A.A.(Indol Acitic Acid Am°ŠPZ JQ>)
`mIoarO Xwgam EH$ JQ> dmT> {Z`§ÌH$ åhUyZ à{gÜX Amho. Ë`m§Mr Zm§do A°ãgo{gH$ (Absesic) A°{gS> d E[W{bZ Aer AmhoV. A°ãgo{gH$ A°{gS>_wio nmZJi hmoVo, gwámdñWm `oVo, dmT> Wm§~Vo. Va E{W{bZ_wio _mohmoa ~ZÊ`mMr {H«$`m hmoUo, nmZJi hmoÊ`mMr {H«$`m, B. {H«$`m KS>VmV.
Am§ã`mbm _mohmoa AmUÊ`mgmR>r nyduMo bmoH$ ~mJoV eoUmMo Yya H$éZ R>odV AgV. Ë`m_wio E{W{bZ V`ma hmoD$Z _mohmoa `oÊ`mMr eŠ`Vm dmT>Vo. ZdrZ `oUmar \y$Q> VmoS>ë`mda XoIrb E{W{bZ V`ma hmoVo. _rR> XoD$Z dm nmÊ`mMo VmU XoD$Z H¥${Ì_[aË`m E{W{bZ V`ma H$aÊ`mMr à{H«$`m KS>{dVm `oVo. PmS>mbm OI_ Pmë`m_wio qH$dm OmoamV hbë`m_wio XoIrb PmS>mV E{W{bZ V`ma hmoVmo.
A{bH$S>o nmo`°{e`_ Zm`Q´>oQ>, A_moZ`_ AWm}\$m°ñ\o$Q> `m§Mm \$dmam 1% {Xë`mg em°H$ ~gyZ E{W{bZ V`ma hmoVmo. `m ~amo~aM _mohmoa ~ZÊ`mgmR>r R.N.A./D.N.A. {H«$`merb Pmbo nm{hOoV. R.N.A./D.N.A. Mm _hËdmMm KQ>H$ \$m°ñ\$ag Amho. Ago bjmV Ambo Amho H$s \$m°ñ\$ag `mo½` à_mUmV dmT>dbo H$s _mohmoa A{YH$ Mm§Jbm `oD$ eH$Vmo. nU Ë`mgmR>r AÞgmR>m (Food Storage) AgUo Amdí`H$ Amho. nmoQ>°e hm AÞgmR>m dmhÿZ ZoÊ`mg _XV H$aVmo. Ë`mgmR>r Á`m§V H2PO4 Amho Aer g§`wJo dmnamdr bmJVrb.
\$m°ñ\$ag ~m~V _hËdmMr Jmoï> åhUOo \$m°ñ\$ag EH$m {R>H$mUmhÿZ XwgarH$S>o dmhÿZ ZoVm `oVmo. (àË`oH$ gob dm°b ho \$m°ñ\$mo{bnrS>Mo ~Zbobo AgVo.) darb qMVZmbm YéZ A{bH$S>o nwT>rb H$mhr à`moJ Ho$bo OmV AmhoV.
1) D.N.A. _Yrb A°S>oZmB©Z JQ>mZm§do 6 B.A. dmnamdm d R.N.A. _Yrb `wa°{gb Zm§do `wa°{gb dmnamdm. VgoM \$m°ñ\o$Q> JQ>mZm§do `mo½` \$m°ñ\o$Q> IVmMr \$dmaUr H$amdr. hr \$dmaUr `mo½` P.P.M. _Ü`o d `mo½` H«$_mZo Úmdr.
amgm`{ZH$ à{H«$`oV darb gd© Jmoï>r {Za{Zamù`m [aVrZo nwT>rb à`moJmZo AmUVm `mì`mV.
2) JUnVamd _oÌ|Mm à`moJ nwT>rbà_mUo -
{bAmo{gb 1000 nr.nr.E_. Mr \$dmaUr {X. 10.9.99 bm Ho$br `m \$dmaUrMm CÔoe Á`mMm _mohmoa ~ZUma Vmo S>moim A{YH$ H$mi gwámdñWoV amhmdm. VgoM ídgZ (EñnaoeZ) H$_r Pmë`m_wio Amho Vmo AÞgmR>r dmT>mdm hm hmoVm.
Ë`mZ§Va 5 {Xdgm§Zr ({X.15.9.99) Ë`m§Zr \$m°ñn[aH$ A°{gS> 2 E_.Eb. d `w[a`m 5 J«°_ {Xbo. (H$mo§H$U n[apñWVrV \$m°ñ\$arH$ A°{gS>, nmoQ>°{e`_² AWm}\$m°ñ\o$Q> dm nmoQ>°{e`_² Zm`Q´>oQ> dmnabo Var Mmbob.) Ë`m_wio \$m°ñ\$ag {_iUo, AÞgmR>m dmhÿZ ZoUo d E{W{bZ dmhÿZ ZoUo `m {H«$`obm _XV hmoV Agmdr.
Z§Va 5 {Xdg§mZr ({X.20.9.99) 6 B.A. 20 nr.nr.E_². VgoM ~moarH$ A°{gS> 100 J«°_ dmnéZ 200 J«°_ `w[a`m {Xbo. (Z§Va 15 {Xdgm§Zr Amdí`H$Vm dmQ>ë`mg gwú_ IVmMm (Micronutrients) \$dmam Úmdm.) (Q´>gob _°H$Zob B.)
nwÝhm 10 Am°ŠQ>mo~abm hoM MH«$ nwÝhm dmnaUo. `mV WmoS>o {bAo{gb OmñV dmnamdo.
(_mohmoa `oÊ`mMo gdm©V _hËdmMo gyÌ Ago Amho H$s 4 _{hÝ`m§darb d 1 dfm©À`m Am§Vrb d`mÀ`m Mm¡. \y$Q>bm 1 Vo 2 H$mS>çm Aem {ZdS>m H$s Á`m {XS> _{hZm Pmë`mda \w$JV Joë`m AmhoV.)
- 6 B.A. {daKiÊ`mgmR>r 5 J«°_ nmo`°{e`_² hm`S´>m°ŠgmB©S> 100 {_br J«°_ nmÊ`mV Q>mHy$Z gm°ëìh§Q> V`ma H$é Vo ÐmdU 100 {bQ>a nmÊ`mV 1 J«°_ Q>mH$ë`mg Ë`mMr VmH$X 10 nr.nr.E_. hmoB©b.
- `wa°{gb (Urasil)10 J«°_ KoD$Z Vo 1 {bQ>a H$mo_Q> nmÊ`mV {daKidyZ Vo 100 {bQ>a nmÊ`m§V dmnamdo.
ho 6 B.A. À`m `m 1-2 {Xdg AmYr \$dmaUo. VgoM Z§Va \$dmaUo. Ago MmMUr à`moJ H$amdo. `m \$dmaUrMm Cn`moJ _mohmoa ~ZÊ`mg hmoVmo.
- H$sQ>H$ ZmeH$ ({_br~J B. gmR>r)
5 {H$bmo qZ~moir n|S> 10 {bQ>a Ja_ nmÊ`mV {_gimdo.
gmYr {Zdir KoD$Z 100 {bQ>a nmÊ`mV KmbyZ ÐmdU H$éZ \$dmaUr H$amdr.
---
8) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm nardma
Aä`mg dJ© 7 dm ({X.12.12.99)
eoVmdarb Am§~m bmJdS>
Am§ã`mÀ`m _mohmoam~mV A{YH$ Zo_H$m Aä`mg
(1)
_mohmoam~m~V nma§nm[aH$ AZw^d, g_OwVr d Zdo ^mî`
1.1) gm_mÝ`nUo Or H$mS>r 8 _{hZo d`mMr hmoD$Z nmogbobr Amho Aer H$mS>rbmM _mohmoa `oVmo. (E{àb/_o À`m \y$Q>rbm) na§Vw Zì`m Aä`mgmV Or H$mS>r dmTy> bmJVmM 4 Vo 6 _{hÝ`mV n¸$s hmoVo. {Vbm _mohmoa `oD$ eH$Vmo. (`mMm Vnerb BVaÌ nhmdm.)
1.2) Am°ŠQ>mo~a_Ü`o H$modir \y$Q> Amë`mg Ë`m H$modù`m \y$Q>rbm _mohmoa `oV Zmhr. H$modir \y$Q> Vim_Ü`o nmZo d Q>moH$mbm _mohmoa, VimV _mohmoa d Q>moH$mbm nmZo, EH$m ~mOybm nmZo d EH$m ~mOybm _mohmoa, XmoÝhr ~mOybm nmZo d nmZm§À`m ~JboV _mohmoa qH$dm gd©M Zdr \y$Q> nmZm§Mr Agohr Agy eH$Vo.
1.3) Aem \y$Q>r doirM IwSy>Z Q>mH$Uo AJa dmT>{Z`§ÌH$m§Mm dmna H$éZ Wm§~{dUo. `oUmè`m {S>g|~a_Yrb W§S>rMm \$m`Xm KoVë`mZ§Va, Zdr \y$Q> `oD$ XoUo Ago AZoH$ à`moJ Aä`mgVm `mdo. ^anya H$S>H$ W§S>r nS>ë`mZ§Va `oUmar \y$Q> hr _mohmoamMr AgVo.
(A{bH$S>À`m Aä`mgmV H$_r Vn_mZmMm n[aUm_ (Chilling Effect) hm g\$aM§X Am{X \$im§Zm hdm AgVmo. VgoM H$mhr dmT> {Z`§ÌH$ `m§Mm H$_r Vn_mZmV dmna H$aVm `oVmo. W§S>rMm g§Ho$V PmS>mbm nmZm§Vrb H$mhr {d{eï> O¡d H$Um§H$Sy>Z (Plastieds) {_iVmo. VgoM H$S>H$ W§S>r d H$S>H$ D$Z `m§Mm VmU ~gë`mZo "E{W{bZ' V`ma hmoVo. gdm©V _hËdmMo åhUOo hdm H$moaS>r ~Zë`mZo ~mînr^dZ hmoD$Z nmZmVrb AÞgmR>m, \$m°ñ\o$Q> BË`mqXMo n[aUmZ {H«$`merb hmoVmV.)
1.4) Am§ã`mÀ`m PmS>mbm Am°JñQ>_Ü`o _rR> KmVbo Va Mm§Jbm _mohmoa `oVmo. åhUyZ _rR> KmbÊ`mMr nÜXV hmoVr.
_rR>mMm _w»` Cn`moJ H$mo§H$ÊmÀ`m hdm_mZmV VoWrb Om§^m XJS> \$moS>Uo hm Amho.
VgoM _rR> KmVë`m_wio Am°JñQ>_Ü`o dm\$gm dmT>VmZm ZÌ dmT>Vo. Vo AS>dbo OmV Agmdo. Agm [aVrZo ZÌ H$_r H$éZ PmS>mVrb C.N. aoí`mo (Carbon/Nitrogen Mo à_mU) dmT>dUo.
H$m|H$UmV Q>mi KmbÊ`mMr nÕV AgVo. Vo Q>mi 15 Owb¡ Vo 15 Am°JñQ>À`m Am§V Q>mH$Uo Mm§Jbo R>aob. ({OWbr _mVr gH$g Agob VoWo d `mo½` MamV Q>mH$Uo.)
1.5) nmD$g g§nVmM ~mJo_Ü`o gVV eoUrMm Yya (_S>Š`m_Ü`o eoUr AY©dQ> OiVrb Aem R>odyZ) {Xë`mg Ë`m PmS>m§Zm _mohmoa bdH$a d Mm§Jbm `oVmo. Img H$éZ H$moH$UmV h§S>çm_Ü`o nmUr VmndVmZm Ë`m ^mJmV Yya hmoV Agë`m_wio Ë`m n[agamVrb PmS>m§Zm YwamÀ`m {XeoZo _mohmoa bdH$a Ambobm {XgVmo. VgoM H$m¡bmdaÀ`m Am§ã`mÀ`m \$mÚm§Zm gwÜXm _mohmoa Ambobm {XgVmo.
AmYw{ZH$ emómà_mUo YwamV "E{W{bZ' hm dm`w AgVmo. hm dm`w _mohmoa AmUÊ`mg Cn`wº$ Amho ho bjmV Ambo Amho.
1.6) Am§ã`mMo PmS> 10/15 dfm©Mo Pmë`mda EH$ dfm©AmS>M \$i XoVo. `mMo AZoH$ Vnerb AmVm ñnï> Pmbo AmhoV d åhUyZ Xa dfuXoIrb Am§~m KoUo eŠ` Amho.
(2)
H$mhr Zdr {Z[ajUo d A§XmO
2.1) bdH$a `oUmao _mohmoa, PwnŠ`mV `oUmao _mohmoa d gagéZ bm§~ dmT>Umao _mohmoa ho _mXr \w$bo ZgUmao AJa H$_r AgUmao _mohmoa AgVmV.
2.2) S>~b `oUmao (gmdH$me `oUmao) AmIwS> bm§~rMo _mohmoa nwaoer _mXr \w$bo KoD$Z `oVmV.
2.3) EH$mM _mohmoamVrb _mXr \y$b d Za \y$b `m§À`m_wio ~ZUmao \$i JmoQ>r AmH$mamMo hmoÊ`m AmJmoXa JiyZ nS>Vo. H$maU Am§ã`m_Ü`o `m nÜXVrbm ñd-namJ qgMZ åhUVmV. `m ñd-namJ qgMZmZo dmT>bobm A§Hy$a (J^©) WmoS>çmM H$mimV _¥V hmoVmV.
2.4) Am§ã`m_Ü`o na namJ qgMZmZo dmT>Umao Am§~o nyU© nUo dmTy> eH$VmV. Xwgè`m H$moUË`m{h \$m§Xrdarb _mohmoamnmgyZ hmoUmè`m namJr^dZmbm na namJ qgMZ åhUVmV. gm_mÝ`nUo Am§ã`mMm _mohmoa bm|~Vo d EH$mda Xwgao PmH$Umao Ago `oVmV. Am§ã`mMm namJ OS> Agë`mZo dmè`mZo CSy>Z Xyada OmV ZmhrV. nU _Y_mem XwgarH$S>o ZoD$ eH$VmV.
`oUmam _mohmoa IwS>bm Va nwÝhm 15 {Xdgm§Zr Ë`m H$mS>rda VimVyZ _mohmoaM `oVmo. `m H$maUm_wio PmS>mMr C§Mr _`m©{XV Agë`mg _mohmoam~m~V `mo½` doir {ZU©` KoUo gmono AgVo.
2.5) Zì`m \y$Q>tMr g§»`m H$_r Ho$ë`m_wio d joÌ\$imbm gw_mao EH$ H$mS>r amhrb Aer amIë`mZo AZoH$ \y$Q>r Zm§do `oUmao AÞKQ>H$ \$º$ am{hboë`m \y$Q>tZm {_iVmV. VgoM gm`Q>moH$m`ZrZMm àdmh \$º$ amIboë`m \y$Q>tZm {_imë`m_wio Ë`m§À`mVrb noer {d^mOZ dmT>Vo.
`m Z§Va Ë`m \y$Q>tZm `oUmar nmZo bdH$a nmonQ>r a§J gmoSy>Z {Ziga, H$mir OmS> d Hw$aHw$arV doS>r dmH$S>r Pmbobr ~Zbr Va _mohmoa ~ZUo eŠ` ìhmdo Ago bjmV Ambo Amho. VgoM `m~m~V H$mhr g§OrdH$m§À`m \$dmaÊ`m d H$mhr AÞ KQ>H$m§À`m \$dmaÊ`m Cn`moJr R>amì`m Ago bjmV Ambo Amho.
Q>rn…- `mgmR>r OyZ nmgyZ Am°ŠQ>mo~a n`ªV ImoS> agaerV H$éZ KoUo d ZH$mo Agboë`m \y$Q>r bJoM H$mTy>Z Q>mH$Uo.
(3)
H$m§hr Zì`m à`moJ {Xem
3.1) Am°ŠQm|~a_Ü`o Am§ã`mbm ZdrZ \y$Q>r Ambr Va `m \y$Q>r ~mhoa nS>VmZm C.C.C. Mm \$dmaUr H$éZ Vr \y$Q> gmdH$me \w$Q>ob Ago nmhmdo. (Iao Va Am°ŠQ>mo§~a_Ü`o `oUmar \y$Q> AmnUmbm ZH$moo AgVo.)
PmS>mdarb nmZo H$ir énmV Agë`mg C.C.C. Mr 1000 nr.nr.E_². Mr \$dmaUr H$amdr d nmZo CKS>VmZm 250 nr.nr.E_². \$dmamdo. åhUOoM 0.5 C.C.C./Litre \$dmamdo.
3.2) nmZm§da C.C.C. \$dmaë`mg dmT> H$_r hmoD$Z AÞgmR>m H$_r à_mUmV dmnabm OmVmo. \y$Q> AmIyS> dmT>br OmVo. `m AmIyS> nmZm§Zm ngaQ> H$aÊ`mgmR>r d _moR>m H$aÊ`mgmR>r I.A.A. Mr _XV nm{hOo åhUyZ Ë`m§Zm "qPH$ gë\o$Q>' (ZnSo4) Mm \$dmam _mamdm. (0.5 Gr/MlZn So4/Litre à_mUo dmnaUo.
3.3) nmZo {hadrJma hmoÊ`mÀ`m gw_mamg _°¾o{e`_² gë\o$Q>Mm \$dmam h[aVÐì` dmT>{dÊ`mgmR>r Úmdm. (1 J«°_ = 1 {bQ>a nmUr =1000 nr.nr.E_².)
3.4) ZdrZ \y$Q> {XS> _{hZo d`mMr Pmbr H$s Ë`mZ§Va Oa gwú_ KQ>H$m§Mm (Micro nutrients) \$dmam Úmd`mMm Agë`mg Vmo EH$ÌrV XoUo Mm§Jbo AgVo. Ë`mgmR>r ~mOmamV {_iUmao gwú_ KQ>H$ qH$dm nwT>rb à_mUo ~Zdbobo {_lU dmnaVm `oVo. `mV Am`Z© gë\o$Q> (FeSo4) d _°¾o{e`_ ñmë\o$Q> (MgSo4) àË`oH$s 100 J«°_ d ~moa°Šg 75 J«°_ KoD$Z `m gdmªMo {_lU H$éZ Ë`m§Vrb 4 J«°_ à{V {bQ>abm dmnaUo. (ho 15 {Xdgm§VyZ XoUo. na§Vw PmS>mMm [ZH$monnUm nmhÿZ eŠ`Vmo EH$XmM XoUo.) `m~amo~aM `m {_lUmV 100 J«°_ qPH$ gë\o$Q> (ZnSo4) d _±Jo{ZO gë\o$Q> (MnSo4) ho hr hdoM.
3.5) Amboë`m nmZm§Zm bdH$a JS>XnUm AmUÊ`mgmR>r \$m°ñ\o$Q> JQ> Cn`moJr nS>Vmo. `m_Ü`o ~mOmamV {_iUmao 19…19…19 qH$dm 18…46 dm \$m°ñ\o$[aH$ A°{gS> ho `mo½` à_mUmV dmnamdo.
gm_mÝ`nUo hr IVo gwÜXm {bQ>abm 4 J«°_ `m à_mUmV dmnaUo Mm§Jbo R>aVo. \$m°ñ\o$[aH$ A°{gS> ho EH$ {bQ>abm 2ml `m [aVrZo dmnaVm `oVo. `m_wio ZdrZ nmZo Ambr AgVmZm OmñV \$m°ñ\$ag AgUmar IVo dmnamdr. VgoM g§OrdHo$ dmnaÊ`mÀ`m doir \$m°ñ\o$[aH$ Amåb ho D.A.P. qH$dm 18…46 `mVyZ dmnamdo.
ZdrZ nmZo {Ziga, H$miga Pmë`mda Ë`m§À`m XoR>mV \$m°ñ\o$Q>Mo à_mU dmT>ë`mZ§Va _mohmoa S>moim V`ma hmoÊ`mgmR>r noer {d^mOZ VgoM D.N.A. d R.N.A. `m noerVrb H|$ÐH$m_Yrb KS>m_moS>tZm nwT>rb à_mUo MmbZm XoVm `oVo.
~moam°ZMm \$dmam XoD$Z noer {d^mO>Zmbm AZwHy$b n[apñWVr {Z_m©U H$aUo. `m_wio _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m {H«$`og MmbZm {_iob.
Aem [aVrZo nydu {Xboë`m {Q>nUmVrb C.C.C. Mm \$dmam Z XoVm 6B.A. Mm \$dmam 100 {bQ>abm 1 Vo 2 J«°_ åhUOo 10 Vo 20 nr.nr.E_². Mm \$dmam Úmdm.
`mgmR>r àW_ ñQ>m°H$ gmoë`weZ V`ma H$éZ KoVmV. ho g§OrdH$ {daKi{dÊ`mgmR>r Oo agm`Z {_iVo Ë`m§V Vo {daKidyZ Ë`mMo 1 {bQ>a ÐmdU H$éZ R>odmdo d {OVHo$ P.P.M. ÐmdU nm{hOo VodT>o {_.{b. KoD$Z Ë`m§V nmUr KmbyZ Vo 1 {bQ>a H$amdo. `mZ§Va 2/3 {Xdgm§Zr `wa°grbMm \$dmam XoUo Mm§Jbo R>abo.
200 {bQ>abm 20 Vo 25 J«°_ `wa°grb åhUOo 100 Vo 125 P.P.M. `wa°grb dmnamdo. `wa°grb nmoQ>°{e`_À`m ÐmdUmV {daKiVo. Ë`mgmR>r 50 Vo 100 J«°_ nmoQ>°{e`_ H$m~m}ZoQ>Mo ÐmdU H$amdo.
Am§ã`m~m~V ho à`moJ H$mQ>oH$moanUo Ho$bobo Zmhr. nU BVa H$mhr \$i~mJm`VrV `mMm Aä`mg Pmbobm Amho. WmoS>Š`mV; `oUmar H$S>H$ W§S>r hr _mohmoa ~ZÊ`mg Cn`wº$ R>aob. åhUyZ VËnydu hr à{H«$`m nyU© hmoUo Amdí`H$ Amho.
P.P.M. `m Jmoï>r d noetMo AZoH$ àH$ma `m Jmoï>r H«$_mZo AZoH$ VnerbmV g_OyZ KoUo.
Zdì`m dJm©nmgyZ _yb^yV g§emoYZ nÌH$ KoD$Z Omo Aä`mg hmoUma Amho; Ë`mgmR>r hr _m{hVr A{V _hËdmMr Amho.
`m_wio `m nwT>o àË`oH$ dJm©À`m doir hr nÌHo$ gmo~V AmUmdrV.
---
9) Z_©Xm Am§~m à`moJ {dÚm n[adma
Aä`mg dJ© 8 dm ({X.13.2.2000)
eoVmdarb Am§~m bmJdS>
_mohmoam nmgyZ Vo ~mOmamV _mb OmB©n`ªV H$amd`mMm n«`moJ Aä`mg
(1)
_mohmoam ~m~V A{YH$ à`moJ Aä`mg
1.1) _mohmoa `oÊ`mnydu A{S>M Vo VrZ _{hZo \$º$ _mohmoa H$mS>r_Ü`oM hmoD$ eH$Umao ~Xb nwT>rbà_mUo à`moJ H$éZ VnmgV ahmdo.
1.1.1) H$mS>rÀ`m d`mdéZ.
1.1.2) H$mS>rÀ`m nmZm§À`m a§JmdéZ d Omo_mdéZ.
1.1.3) H$mS>r \w$JÊ`mÀ`m nÜXVrdéZ.
1.1.4) H$mS>rMo gamgar (Amobo d gwHo$) dOZ d EH$mM d`mÀ`m H$mS>çm H$mS>çm§_Yrb ñnYm©.
1.1.5) H$mS>rÀ`m aofm `oUo d a§J ~XbUo.
1.1.6) nmZm§Zm AgUmè`m H$ù`m
1.1.7) nmZm§Mo dOZ B.
1.2) _mohmoa ~ZÊ`mMr nyd© V`mar darb AQ>rV Amho. àË`j _mohmoa ~Zy bmJë`mda bhmZem {^§JmZo H$mS>rÀ`m Q>moH$mMo Ji nhmUo, H$mS>rÀ`m Q>moH$mMm S>moim H$em [aVrZo \y$JV Amho H$s Amho VgmM ahmVmo B.
1.3) Á`m Cn \$m§Xrda Zì`m H$mS>çm AmhoV; Ë`m \$m§XrMr CJdU nU _hËdmMr AgVo. VgoM Ë`mÀ`m {d{dY \$mÚm§darb H$mS>çm§Mo d`mo_mZ. (_moR>çm PmS>mMr N>mQ>Ur nmdgmù`mnydu 2 _{hZo H$éZ ho diU 1-2 dfm©V AmUVm `mdo.) ho hr _hËdmMo Amho.
1.4) _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m AQ>tZm YéZ hdm_mZ, dm\$gm, \$m°ñ\o$Q> IV JaO, g§OrdHo$ nwadR>m `m§Mo g§X^© bjmV KoD$Z doirM XwéñVr H$aÊ`mMm {ZU©` KoUo, (\$dmaUrdmQ>o B.)
(2)
_mohmoa ~mhoa nS>Uo d \w$bUo
2.1) EH$mM OmJr EH$ qH$dm XmoZ _mohmoa H$mS>çm `oVmV H$s A{YH$? (_mohmoa H$_r dm ^anya `oVmV.)
2.2) _mohmoamMm gm§JmS>m `oÊ`mMo diU Amnë`m ~mJoV H$go Amho ? ( OmS, H$mQ>Hw$io, H$_r \$mÚm§Mo B.)
2.3) _mohmoamMm àH$ma (nmZ KoD$Z Ambobm, {~Z nmZm§Mm B.) _mohmoa gwé hmoÊ`mMm d g§nÊ`mMm H$mbmdYr.
2.4) _mohmoa \y$Qy> bmJë`mda ~moQ>^a C§MrMm hmoÊ`mg bmJUmam doi.
2.5) _mohmoa nyU© dmT>Ê`mg, _mohmoamÀ`m \$m§Úm ngaÊ`mg bmJUmam doi. (H$_rV H$_r d OmñVrV OmñV.)
2.6) _mohmoamÀ`m Jmoir AdñWoMm Aä`mg `mV Mma Q>ßno AgVmV.
2.6.1) n{hë`m AmR> {XdgmV Jmoirbm Imbr AmgZ V`ma hmoVo.
2.6.2) nmH$ù`m V`ma hmoVmV.
2.6.3) namJ V`ma hmoVmV.
2.6.4) \$i \y$b namJm_Ü`o Za-_mXr.
`mdoiog \$ma Omo_XmanUo noer {d^mOZ Mmby AgVo. Ë`mbm YéZ H$mhr à`moJ H$aUo. (~moam°Z, OñV B.\$dmaUr.)
AmVm CnbãY Agboë`m ZdrZ V§ÌkmZm_wio Jmoir ~mhoa nS>ë`mda {VMo Oo ñdén R>abobo AgVo. (Za H$ir, Zmar H$ir dm Za-Zmar Agbobr nyU© H$ir) Ë`mV ~Xb H$aVm `oVmo. Am§ã`m_Ü`o nyU© \w$bo \$maM H$_r AgVmV.
(`mMo 2-4 _mohmoa H$mTy>Z H$mQ>oH$moa {Z[ajU H$amdo d Ë`m§Mo Zm|Xr R>odmdo.)
2.7) g§nyU© _mohmoamMo {^Þ {^Þ AdñWoMo (AmH$mamMo) Amobo dOZ, gwHo$ dOZ Vnmgmdo. Ë`m_wio PmS>mÀ`m AÞ gmR>çmMr Zo_H$s JaO bjmV `oB©b.
2.8) H$m§hr _mohmoam§Zm H¥${Ì_ namJ qgMJ H$ê$Z Am§ã`m_Ü`o _mohmoa AmUVm `oVo. na namJ qgMZm ~m~V A{YH$ Aä`mg H$aUo _hËdmMo R>aob.
2.9) _mohmamdarb n{hbr H$ir H|$ìhm \w$Q>Vo d eodQ>Mr H$ir H|$ìhm \w$bVo? Am§ã`mÀ`m H$Ur {XgÊ`mMm doi gmYmaUV… 50 {Xdgm§Mm AgVmo.
\y$b C_bë`mda {H$Vr {Xdgm§V Vo \$i {XgVo dm Vo JiyZ OmVo Vo nhmdo.
2.10) g§nyU© \w$bo \w$byZ Joë`mda nwT>rb EH$ _{hZm _mohmoamÀ`m {d{dY ^mJm§V H$moUVr ñnYm© H$er Mmby AgVo Ë`mMm Aä`mg H$aUo. gm_mÝ`nUo _mohmoa nyU© \y$bwZ dmibm Va VoWo Z{dZ \y$Q> `oVo H$m? Amë`mg Vr {H$Vr {Xdgm§V `oVo? _mohmoa AY©dQ> dmT>bm Va H$m` hmoVo? H$Ur Zgbobm _mohmoa bJoM H$mVarZo H$mnyZ Ë`m OmJoVyZ ZdrZ \y$Q> KoUo. (AÞag dmidyZ ho gmYUo.) _moR>çm PmS>m§Zm diU XoÊ`mg Aer N>mQ>Ur bJoM H$aUo Mm§Jbo R>aVo qH$dm H$go ho Aä`mgmdo.
(3)
Am§ã`mÀ`m \$imMm Aä`mg
3.1) Am§ã`mÀ`m \$imMm Aä`mg XmoZ [aVrZo H$aVm `oVmo.
3.1.1) H$Ur AmH$mamMm Am§~m Yaë`mda ZwgË`m ~møm {Z[ajUmZo Ë`mMm AmH$ma Xa amoO H$gm ~XbVmo `mMo gVV {Z[ajU H$amdo d Amnbo H$m§hr à_mUmV R>a{dUo. (CXm. {XZm§H$ 4 - ~mOar AmH$ma, {X.10-Ádmar AmH$ma, {X.15 - dmQ>mUma AmH$ma, e|JXmUm AmH$ma B.) Z§Va ~moa d qb~y AmH$ma.
3.1.2) Ë`m Z§VaÀ`m AmH$mamVrb dmT> (Am§ã`mÀ`m nyU© AmH$mamÀ`m 1/4, 1/2 dm 3/4 ^mJ) EHy$U AmH$mamÀ`m {H$Vdm {hñgm hmoV Amho ho Xa VrZ Mma {Xdgm§VyZ Vnmgmdo.
hmM Aä`mg JiUmar Ë`m AmH$mamMr \$io KoD$Z Ë`mMo àË`j AmH$ma_mZ d dOZ KoD$Z H$aVm `mdo. Ë`mgmR>r _moOnmÌ d bhmZgo VmU H$mQ>o (Spring) d H$m§MoMo XmoZ CËgaU nmÌ (Overflow Measuring Cylinder) Am{X gm{hË` KooD$Z Aä`mgÊ`mMr gd` H$amdr.
3.2) Jibobo Am§~m KoD$Z ãboS>Zo {Mamdo. Ë`m§VyZ `oUmam MrH$, Ë`m§Vrb dmT>Umao ~r `m§Mo aoIm {MÌ H$mT>mdo. {h Jmoï> gd` åhUyZ d Z§Va {Z[ajU åhUyZ gwédmVrbm amoO H$aÊ`mg haH$V Zmhr.
dmT>rMm Zo_H$m A§XmO Ambm H$s Ë`m Ë`m Q>ßß`mbm YéZ Zm|Xr Ho$ë`mMmbVo. hoM à`moJ EH$m PmS>mdarb Mm§Jbr \$io {ZdSy>Z \$io {ZdSy>Z {H$_mZ Mma {Xdgm§À`m A§VamZo H$éZ nhmdo. VgoM Amnë`m Am§ã`mÀ`m MdrÀ`m AdñWm ({MH$mi Am§~m, Am§~Q> Am§~m d H«$_mZo JmoS>r ^aV nmS>mbm `oUmam Am§~m `m [aVrZo H$amdo.)
3.3) darb Aä`mg H$aVmZm Am§V dmT>Umè`m {Za{Zamù`m ^mJm§Mm åhUOo A§Hy$a ^mJ, H$mo`rMm Ja ^mJ, Jamdarb gmbrMm A§Hy$a ^mJ, H$mo`rMm Ja ^mJ, Jamdarb gmbrMm ^mJ B. H$gm dmT>Vmo `mMo VwbZmË_H$ {Z[ajU H$amdo.
3.4) Ë`mM à_mUo \$imÀ`m JamÀ`m noer_Ü`o hmoUmar dmT> d ~Xb Aä`mgmdo. darb gd© Aä`mg Am§ã`mÀ`m \$imMr dmT> ZrQ> g_OÊ`mgmR>r A{V Amdí`H$ Amho. hr dmT> nwT>rbà_mUo hmoV AgVo.
(4)
Am§ã`mÀ`m \$imÀ`m dmT>rMo MH«$ d Ë`mMm CËnmXZmer Agbobm g§~§Y.
4.1) Am§ã`mÀ`m \$im_Ü`o _w»`V… XmoZ ^mJ dmT>V AgVmV. Ë`m§Vrb EH$m ^mJmbm H$mo`rMm ^mJ åhUVmV d Xwgè`m ^mJmbm A§Hw$amMm ^mJ åhUVmV. A§Hw$amV Am§ã`mÀ`m Zì`m amonmMm J^© dmT>V AgVmo. Vmo H«$_mZo EH$ noernmgyZ A§Hw$amÀ`m _yirMm ^mJ, nmZmMm ^mJ `m à_mUo \$i Yaë`mda \$i nyU© nrHo$n`ªV dmT>V AgVmo.
4.2) Am§ã`mÀ`m H$mo`r_Ü`o Am§ã`mMm A§Hy$a CJdë`mda dmT>Ê`mgmR>r bmJUmao H$mo`rVrb AÞ, H$mo`r daMr gmb d H$mo`r daMo H$R>rU H$dM Ago _w»` Mma ^mJ AgVmV. VgoM H$mo`rÀ`m XoR>mH$S>Mm ^mJ, nmR>rH$S>Mo ^mJ, nmoQ>mH$S>Mo ^mJ d Q>moH$mMm ^mJ Ago{h ^mJ AgVmV.
4.3) H$mhr H$mo`rV ho gd© ^mJ nyU© dmT>VmV. H$mhrV Vo Anwao dm H$_Hw$dV dmT>VmV. nU `m dmT>rÀ`m OmJm R>aboë`m AmhoV. Ë`mdoioVM Vr dmT> hmoD$ eH$Vo. Z§Va hmoD$ eH$V Zmhr. åhUyZ nmoÀ`m H$mo`r, hbŠ`m H$mo`r B. àH$maÀ`m H$mo`r AgVmV.
4.4) H$mo`rMo darb ^mJ d H$mo`rVrb Ja `m Jmoï>r Am§ã`mVrb Jamnojm {^Þ Amho. agXma, JaXma, dOZXma Am§~m hm `m JamÀ`m dmT>rda Adb§~yZ AgVmo. åhUyZ JamÀ`m dmT>rMo MH«$ nyU© _m{hV AgUo Amdí`H$ Amho.
4.5) Am§ã`mÀ`m \$imÀ`m dmT>rMo _w»` 5 Q>ßno AgVmV.
4.5.1) n{hë`m Q>ßß`mV H$mo`rÀ`m {d{dY {Za{Zamù`m ^mJm§Mr dmT> hmoVo.
Ë`mZ§VaÀ`m Q>ßß`mV JamMr dmT> hmoVo.
4.5.2) Vmo Q>ßnm g§nVmM nwÝhm H$mo`rÀ`m ^mJmMr dmT> naV gwé hmoVo.
Ë`mZ§Va naV \$imÀ`m JamMr dmT> gwé hmoVo.
4.5.3) Z§Va nwÝhm H$mo`rÀ`m ^mJmMr dmT> hmoVo.
`mZ§Va nwÝhm JamÀ`m dmT>rMm Q>ßnm `oVmo.
4.5.4) nwÝhm H$mo`rÀ`m dmT>rMm Q>ßnm `oVmo d eodQ>r \$i {nH$Ê`mMm Q>ßnm `oVmo.
4.5.5) Ë`mZ§Va H$mo` (~r) V`ma hmoVo d ho \$imÀ`m EHy$U dmT>rÀ`m H$mimV (4 _{hÝ`mV -110 Vo 120 {XdgmV) gmaIo {d^mJbobo AgVmV.
4.6) namJ qgMZ Pmë`mda Oa Am§ã`mÀ`m \$imVrb J^© OÝ_mbm Ambm VaM Vo \$i {Q>H$Vo. (ñd-namJ qgMZmMo J^© {Q>H$V Zmhr. hm J^© nwT>o dmT>rÀ`m {Zåå`m H$mimV dmT>V AgVmo. \$imÀ`m J^m©Mo noer {d^mOZ Mmby AgVo.) (A§XmOo 10Vo 11 {Xdg)
Ë`mZ§Va nwT>rb 10-11 {XdgmV Am§ã`mÀ`m JamÀ`m noetMr g§»`m noer {d^mOZmZo dmT>Vo. `mZ§Va hr g§»`m \$maer dmTy> eH$V Zmhr. åhUOo Am§ã`mMm JaXmanUm, agXmanUm `mgmR>r hr AdñWm A{Ve` _hËdmMr Amho. `m Z§Va nwÝhm 10-11 {Xdg H$mo`rÀ`m ^mJmMr dmT> gwé AgVo d nwÝhm 10-11 {Xdg JamVrb noetMm AmH$ma dmT>Vmo. hm AmH$ma dmT>VmZm noet_Yrb nmoH$ù`m dmT>VmV. Am§~m hm Agm {deof \$i Amho H$s Á`mV MrH$$ (Latex) {Z_m©U H$aUmao ^mJ AgVmV. `mZ§Va H$mo`rÀ`m A§JmMr dmT> hmoVo d nwT>rb 10-11 {Xdgm§Zr JamVrb noetÀ`m nmoH$ù`mV Am§~Q>nUm ^abm OmVmo. `mZ§VaÀ`m dmT>rV Am§ã`mÀ`m JamVrb noetÀ`m nmoH$ù`m H$mogiy bmJVmV d Am§ã`mVrb Ja Am§ã`mÀ`m PmS>mH$Sy>Z Jmoim hmoD$ bmJVmo. `mZ§Va \$i nmS>mbm Ambo Ago AmnU åhUVmo. `mZ§Va H$mo`rMr nyU© dmT> hmoD$Z Z§Va ~mhoa Jmoim Pmbobm Ja gmIaoV énm§Va hmoD$Z JmoS> hmoVmo d \$imMo OrdZMH«$ g§nVo.
---
10)
àJV Am§~m Aä`mg (Advance Mango)
g§nH©$ nÌH$ - 1
1) nÌÛmao Am§~m dJm©Mm n{hbm à`moJ Aä`mg nmR> gmo~V nmR>drV Amho. `m nmR>m_Ü`o \$m°ñ\o$Q> `m KQ>H$m~m~V d Am§~m CËnmXZmVrb Ë`mÀ`m gh^mJm~m~V {d{dY àH$maMr _yb^yV _m{hVr, à`moJ g§X^© d BVa H$mhr Vnerb nmR>drV Amho. Am§~m bmJdS>rVrb {d{dY A§Jmda H«$_mZo A{YH$ gImob nmR> nmR>{dbo OmVrb.
2) `m n{hë`m nmR>mda nÌÛmao CÎmao nmR>dyZ d nÌÛmaoM naV à{VgmX nÌH$mÛmao d BVa [aVrZo A{YH$ _m{hVr nmR>dyZ AmnU H«$_mZo Aä`mg H$aUma AmhmoV.
3) `mMr nÕVr nwT>rbà_mUo amhrb.
1) a{OñQ>a nmoï>mZoM hm ì`dhma hmoB©b.
2) Xa XmoZnmR>m§Mm nÌÛmao Aä`mg Pmë`mZ§Va {Vgam Aä`mgdJ© àË`j ~¡R>H$sV ^oQy>Z KoVbm OmB©b.
_mÌ gwadmVrÀ`m `m nmR>mMr CÎmao `oVmM n{hbr ~¡R>H$ Ë`mZ§Va 15 {XdgmV KoVbr OmB©b d Ë`mZ§Va XmoZ nmR> hmoVmM Z§Va naV ~¡R>H$ hmoB©b.
3) AmnUmbm H$mJXnÌ {_iVmM gw_mao 10-15 {XdgmVM H$mJXnÌ Aä`mgyZ AmnU CÎmao nmR>dmd`mMr AmhoV. åhUOo a{OñQ>a nmoï>mZo Vr CÎmao Ë`mZ§Va Xhm {XdgmV _bm {_iVrb. _mPm nÎmm nwT>rbà_mUo
lr.A.Xm^mobH$a (à`moJ n[adma)
103, gmimoIo ZJa, H$moëhmnya-416007.
4) `mgmR>r H$mJXnÌ {_iVmM bJoM amoO {H$_mZ 4 Vo 6 nmZm§Mm Aä`mg H$aV CÎmao {b{hV Omdo. gd© nmR>mMm Aä`mg H$aÊ`mg {H$_mZ 3 Vo 4 Vmg bmJmdoV.
5) CÎmao {bhrVmZm nmZm§Q>m H«$_m§H$mZo Ë`mVrb 1.1, 1.2 qH$dm 2.1, 2.2 B. `mo½` g§X^© XoD$Z H«$_mZo CÎmao {bhmdrV.
CÎmao {b{hÊ`mgmR>r \w$bñHo$n nona dmnamdm d nwaogm é§X g_mg gmoS>mdm.
EH$ H«$_m§H$ g§nVmM EH$ Amoi gmoSy>Z nwT>Mm H«$_m§H$ {bhmdm.
6) CÎmao {b{hVmZm H«$_m§H$mnwT>o {Xbobr _m{hVr g_Obr, Zmhr g_Obr, A{YH$ g_OyZ hdr Amho, ì`º$sJV g_OyZ hdr Amho, dJm©V g_OyZ {Xë`mg Mmbob, Ë`mdarb H$mhr e§H$m d BVa A{^àm` B.Agmdo.
7) àË`Ì ~¡R>H$sÀ`m doir àË`oH$mg 5 Vo 10 {_{ZQ>o d¡`{º$H$ doi XoD$Z Ë`m§À`m àíZm§Mr CÎmao {Xbr OmVrb. AJa CÎmao nmohmoMVmM À`m CÎmam§Zm YéZ à{VgmX nÌH$mÛmao----------------
8) CÎmao Z Amë`mg AJa Ceram CÎmao nmR>{dë`mg EH${ÌV ~¡R>H$sMo {Z_§ÌU nmR>{dbo OmUma Zmhr.
\$º$ Aä`mg H«$_m§H$mgmR>r R>abobo EHy$U nmR> nmoï>mZo nmR>{dbo OmVrb. CÎmao nmR>dyZ dJm©g `oVm Ambo Zmhr Var `mM [aVrZo Aä`mgH«$_ nwam hmoB©b.
9) nÌì`dhma H$aVmZm Amnbm nyU© nÎmm Xa doir nmR>dmdm.
10) dJm©V Zm§d KmVboë`m AJa Z KmVboë`m ì`º$s¨g_doV EH$Ì JQ>mV (4-6) Aä`mg H$aÊ`mZo A{YH$ Zo_H$m d Mm§Jbm Aä`mg hmoB©b.
ghr - lr.A.Xm^mobH$a
(1) \$m°ñ\$ag, \$m°ñ\o$Q>, Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> BË`m{X.
1.1) _ybÐì` g§~§YrMm g{dñVa _m{hVr g§M àW_ nmhÿZ Z§Va nwT>rb Vnerb naV Aä`mgmdm. Am§~m dJm©V hm _m{hVr g§M nydu {Xbobm Amho. Oéa Va Ë`mMr Poam°Šg àV `mo½` _yë` XoD$Z naV ¿`mdm.
AUyH«$_m§H$ - YZH$U
1.2) AUyH|$ÐmV YZH$U (àmoQ>m°Z - Proton) AgVmV. `m YZH$Um§À`m g§»`o EdT>m AUyMm H«$_m§H$ AgVmo. CXm. \$m°ñ\$agMm AUyH«$_m§H$ 15 Amho, H$maU Ë`mÀ`m AUyH|$ÐmV 15 YZH$U AmhoV. Va Am°ŠgrOZMm AUyH«$_m§H$ 8 Amho d h¡S´>moOZMm AUyH«$_m§H$ 1 Amho.
YZH$U - F$UH$U
1.3) H|$ÐmVrb YZH$Umda + {dÚwV^ma AgVmo d F$UH$Umda - {dÚwV^ma AgVmo. H|$ÐmV OodT>o YZH$U AgVmV VodToM F$U H$U (BboŠQ´>m°Z - Electron) AgVmV.
F$U H$U H$jm
1.4) ho F$U H$U R>am{dH$ H$jm§V YZH$Um ^modVr {\$aVmV. gdm©V AmVbr H$jm - {Vbm n{hbr H$jm åhUVmV. Ë`m H$joV OmñVrV OmñV XmoZ F$U H$U gm_dy eH$VmV. Ë`mZ§VaMr H$jm hr n{hë`m H$joÀ`m ~mhoa AgVo. `m§V OmñVrV OmñV AmR> F$U H$U gm_mdy eH$VmV. Va Ë`mZ§VaÀ`m H$joV nU OmñVrV OmñV AmR> F$U H$U gm_mdy eH$VmV. CXm.
h¡S´>moOZ AUy Am°ŠgrOZ AUy \$m°ñ\$ag AUy
darb AmH¥$VrVrb {MÝh ho CXmgrZ H$UmMo Amho.
CXmgrZ H$U (Nutron)
1.5) AUyH|$ÐmV YZH$UmIoarO H$m§hr Ë`m§À`mM gmaIo nU + {dÚwV^ma Zgbobo H$U AgVmV. Ë`m§Zm CXmgrZ (Ý`wQ´>m°Z) H$U åhUVmV.
AUy^ma
1.6) AUyMoo gd© dOZ ho AUyH|$ÐmVrb YZH$U d CXmgrZ H$U `m§À`m ~oaOoda R>aVo. gdm©V hbHo$ dOZ h¡S>´>moOZ `m AUyMo Amho. H$maU Ë`mV \$º$ EH$M YZ H$U Amho, CXmgrZ H$U Zmhr. `m dOZmbm AmnU Ë`m AUyMm ^ma AJa AUy^ma åhUVmoo.
\$m°ñ\$agÀ`m AUyV 15 YZH$U d 16 CXmgrZ H$U AmhoV. Ë`m§Mr ~oarO 31 hmoVo. åhUOoM \$m°ñ\$agMm AUy h¡S´>moOZ AUyÀ`m 31 nQ> OS> AgUma. `mM [aVrZo Am°ŠgrOZMm AUy^ma 16 Amho. H$m~©ZMm AUyH«$_m§H$ 6 nU AUy^ma 12 Amho. åhUOo Ë`mV 6 YZH$U d 6 F$U H$U d 6 CXmgrZ Amho.
AUy{MÝho d {MÝhm§Mm dmna
1.7) àË`oH$ AUyZm§do EH$ Aja {MÝh åhUyZ {b{hVmV d XmoZ Ajam§Mo {MÝh Agob Va Ë`m {MÝhmVbo Xwgao Aja ~marH$ {bnrMo H$mT>VmV.
CXm. h¡S>´>moOZMo {MÝh H (EM), H$m~©ZMo {MÝh C (gr), H°$pëe`_Mo {MÝh Ca (grE), Am°ŠgrOZMo {MÝh O (Amo), \$m°ñ\$agMo {MÝh P (nr), nmoQ>°eMo {MÝh K (Ho$), B. hr Aer 18-20 _ybÐì`m§Mr {MÝho, Ë`m§Mo AUy H«$_m§H$, Ë`m§Mm AUy^ma, {MÝhm§Mm Cƒma B. WmoS>çm gamdmZo A{YH$ gImob Aä`mgZm§do nyU© AmË_gmV H$amdoVM.
YmaUm
1.8) _ybÐì`m§À`m AUyVrb H$UmH$UmÀ`m H$jmVyZ F$U H$U H$_r hmoUo. Ago KS>ë`mg Ë`m AUy da + ^ma {e„H$ amhVmo d Ë`m AUyMm + Am`Z ~Zbm Ago åhUVmV.
+
CXm.
+
H H Mm Am`Z d {MÝh H+
H$m§hr AUyV ~mhoaÀ`m H$jm nwè`m hmoÊ`mg H$m§hr F$U H$U H$_r nS>V AgVmV. Ë`mdoir Ë`m AUybm VodT>o F$U H$U gm_mdyZ KoVm `oVmV åhUyZ Ë`m AUyMm - Am`Z ~Zbm Ago åhUVmV.
+ 8 O 8

CXm.
B BWo \$º$ ghm F$U AUy åhUyZ AmUIr 2 F$U AUy gm_mdVrb åhUy O =
`m àH$maÀ`m Am`ZMr Or j_Vm {Vbm YmaUm Ago åhUVmV.
H Mr YmaUm +1 , O Mr YmaUm -2 B.
P bm 5 d 3 Aem XmoZ YmaUm AmhoV. `m§Vrb 5 hr YmaUm A{YH$ g§`wJmV AmT>iVo.
{H$aUmoËgmar AUy
1.9) AUyH|$ÐmV EH$-XmoZ OmXm CXmgrZ H$U KwgdyZ AmnU Ë`mMm AUy^ma dmT>dyZ Vo {H$aUmoËgmar AUy ~Zdw eH$Vmo.
CXm. P _Ü`o AmUIr EH$ OmXm CXmgrZ H$U Kwgdbm Va Ë`mMm AUy^ma 31 EodOr 32 hmoVmo. d {MÝhmV Vmo 32 P `m [aVrZo XmIdVmV. `mM à_mUo H$m~©Z_Ü`o XmoZ CXmgrZ H$U KwgdyZ Ë`mMm AUy^ma 14 H$éZ 148 ~ZVmo.
AUynw§O
1.10) H$m§hr AUyJQ> EH${ÌV am{hë`mgmaIo AgVmV. Ë`m§Zm AUynw§O (Radical) åhUVmV. Ë`m nw§OmZm R>am{dH$ Zm§do nU {Xbobr AmhoV. Ago 18 Vo 20 nw§O{MÝh Zm§d YmaUm `m [aVrZo WmoS>çm gamdmZo n¸o$ H$amdoV.
OH h¡S´>m°ŠgmB©S> nw§O YmaUm -1
CO3-2 H$m~m}ZoQ> nw§O YmaUm - 2
PO4-3 \$m°ñ\o$Q> nw§O YmaUm -3
HPO4-2 Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> nw§O _moZmo hm`S´>moOZ \$m°ñ\o$Q> YmaUm - 2
H2PO4-1 Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> nw§O hm`S´>moOZ \$m°ñ\o$Q> YmaUm - 1
Aem [aVrZo \$m°ñ\$ag g§~§YmV nwT>rb Vnerb ZrQ> bjmV R>odmdm
P-5 \$m°ñ\$ag Am`Z YmaUm - 5
PO4-3 \$m°ñ\o$Q> nw§O YmaUm - 3
HPO4-2 AmWm}\$m°ñ\o$Q> nw§O YmaUm - 2
H2PO4-1 AmWm}\$m°ñ\o$Q> nw§O YmaUm - 1
g§`wJ
1.11) P2O5 `m _Ü`o \$m°ñ\$agMr YmaUm 5 Amho, åhUOo P2 Mr YmaUm (XmoZ \$m°ñ\$ag Mr YmaUm 10 Amho.) Va nmM 0 Mr EHy$U YmaUm nU 52=10 Amho. `m§Zr nañnam§À`m YmaUm nyU© Ho$ë`m åhUwZ Ë`m§Mo g§`wJ Pmbo Ago åhUVmV.
`m g§`wJmMm AUy^ma (31)2 +(16)5 =62+80=142 hmoVmo. åhUOo 142 J«°_ P2O5 _Ü`o \$º$ 62 J«°_M P Agob d Cabobo 80 J«°_ dOZ Am°ŠgrOZMo Agob åhUOo 100 J«°_ P2O5 _Ü`o \$º$ 47 J«°_ P (47%) Agob.
(2)
{ZgJm©Vrb \$m°ñ\$agMr XodKod
A°noQ>mB©Q>
2.1) {ZgJm©V \$m°ñ\o$Q> ho _w»`V… H°$pëe`_ g_doV I{ZO IS>H$m§V gm§nS>Vo. `m IS>H$m§Zm A°noQ>mB©Q> IS>H$ åhUVmV.
H$m§hr R>am{dH$ n[apñWVrVM ho \$m°ñ\o$Q> dZñnVr§Zm KoVm `oÊ`mgma»`m AUynw§O AdñWoV AgVo. Ë`mdoir Vo _w»`V… Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> `m ñdénmV O_rZrV CnbãY AgVo. (HPO4-1, H2PO4-1)
hmS>mVrb \$m°ñ\o$Q>
2.2) dZñnVrdmQ>o àmUr \$m°ñ\o$Q> {_i{dVmV d hmS>mVrb à_wI KQ>H$ hm Ca3 (PO4) H°$pëe`_ \$m°ñ\o$Q> hm Amho. Wm`amB©S> J«§WrVrb H$m§hr g§OrdH$mZo (hm_m}Ýg - Harmones) àmUr_mÌ hmS>m§_Ü`o \$m°ñ\$ag gmR>dyZ R>odV AgVmV d Ë`mVyZ JaOo à_mUo KoV AgVmV. åhUOo gOrdm§Mr hmS>o hr gX¡d \$m°ñ\o$Q> nw§OmMr XodmU KodmU H$aUmao gmR>o AgVmV. Ë`mVrb H$_r A{YH$ KS>m_moS>r à_mUo Ca KQ>H$ dmT>bo Va {ZéËgmh, aIaIrVnUm d P KQ>H$ dmT>bm Va AñdñWnUm, ApñWanUm nU XmoÝhr KQ>H$ `mo½` à_mUm§V Agë`mg Amamo½`, H$m§Vr VoO BË`m{X Jmoï>r àmUr_mÌmV {XgVmV.
darb g§`wJmV Ca Am`ZMr YmaUm +2, PO4 AUynw§OmMr YmaUm -3(Ca+2, PO4-3) åhUyZ Ca3PO4 ho g§`wJ ~ZVo ho bjmV `oB©b.
dZñnVrVrb P
2.3) dZñnVrZo KoVbobm P hm AZoH$ g|{Ð` KQ>H$m§V Jw§Vbobm AgVmo. `m P bm dZñnVrVrb g|§{Ð` P åhUVmV. `m~m~VMm Vnerb AmnU EH$m ñdV§Ì g§MmV ZrQ> g_OyZ KoUma AmhmoV. VyV© g|{Ð` P hr ^mfm bjmV R>odmdr.
`m ~amo~aM dZñnVt_Ü`o Agboë`m EHy$U P n¡H$s {H$_mZ {Zå_m P Ca3PO4 `m I{ZO ñdénmV AgVmo. ~r _Ü`o Ca2PO4 ñdénmMm P Xhm Q>ŠŠ`mhÿZ OmñV ZgVmo; nU Omo_Xma dmT>rÀ`m dZñnVrV EHy$U P n¡H$s nÞmg Q>¸o$ P hm Ca2PO4 `m ñdénmV AgVmo. àmÊ`mÀ`m Amhmamg {_iUmam P hm _w»`V… `m dmQ>oZo {_iV AgVmo.
dZñnVrVrb g|{Ð` P d I{ZO P `m§V gVV XodmU KodmU hmoV AgVo. àmÊ`m§_Ü`o nU Ë`m§À`m e[aamVrb g|{Ð` P d hmS>mVrb I{ZO P `m§Mr gVV XodmU KodmU hmoV AgVo. (`oWo g|{Ð` P, I{ZO P hr ^mfm {d{dY àH$maÀ`m g§`wJmV P H$gm gh^mJ KoVmo `mMr AmoiI ìhmdr åhUyZ dmnabobr Amho. ho ZrQ> bjmV R>odmdo.)
O_rZrMo Amåb -{dåb CXmgrZ àH$ma
2.4) O_rZrMm pH (nrEM) hr EH$ emór` g§H$ënZm Amho. (`m~m~V A{YH$ VnerbmMo Aä`mg nÌH$ ñdV§Ì IM© H$éZ KoVm `oB©b). hm pH 0 Vo 14 H«$_m§H$mV _moOVmV. `mn¡H$s 7 H«$_m§H$mMm pH AgUmè`m O_rZrg CXmgrZ (Ý`wQ´>b - Neutral) O_rZ åhUVmV. 7 hÿZ H$_r H«$_m§H$mMm pH AgUmè`m O_rZtZm Amåb (A°{g{S>H$ - Acidic) O_rZ åhUVmV. 5 H«$_m§H$ pH AgUmar O_rZ 4 H«$_m§H$mMm pH AgUmè`m O_rZrnojm A{YH$ Amåb `wº$ Agob.
VgoM 7 hÿZ A{YH$ H«$_m§H$mMm pH AgUmè`m O_rZr `m {dåb (AëH$bmB©Z -Alkaline) O_rZ åhUyZ AmoiIVmV.
Amåb O_rZr
2.5) gVVÀ`m nmdgmZo O_rZrVyZ nmUr {ZMê$Z Jobo Va Ë`m§VyZ (Ca+2) Am`Z {ZKyZ Joë`mZo Amåb ~ZVmV.
nyU© Hw$Obobo g|{Ð` KQ>H$ ho Amåb JwUY_m©Mo AgVmV. `m H$maUm_wio à_mUm~mhoa g|{Ð` nXmW© _mVrV Agbo Var Vr O_rZAmåb ~ZVo. VgoM {hadi IV d BVa g|{Ð` nXmW© Hw$OVmZm Or g|{Ð` Amåb V`ma hmoVmV Ë`m_wio nU O_rZ Amåb ~ZVo (Zg©am _mVrV OmñVrV OmñV 50 Q>¸o$ KZ\$im EdT>o g|{Ð` KQ>H$ d 50 Q>¸o$ KZ\$imMo I{ZO _mVrMo KQ>H$ H$m Agmdo ho bjmV `mdo.
{dåb O_rZr
2.6) {dåb O_rZrV {H«$`merb MwZIS>r (Ca2CO3) H°$pëe`_² H$m~m}ZoQ> AgVmo d Ë`mVrb (Ca+2) Mo Am`Z {H$Vr bdH$a _wº$ hmoVmV `mda Ë`mMr {dåbVm (7.5, 8, 8.5) B. R>aV AgVo.
JmimMr O_rZ
2.7) O_rZrVrb I{ZO KQ>H$m§À`m H$Um§À`m AmH$mamdéZ O_rZrMm IS>H$mi, aoVmS>, nmo`Q>çmMm, JmimMm Ago AZoH$ àH$ma nS>VmV. `m§Vrb JmimÀ`m O_rZrV I{ZO KQ>H$m§À`m H$UmMm AmH$ma gdmªV bhmZ AgVmo. Ë`m_wio {M_wQ>^a _mVrV nU Mma Imoë`m EdT>o àM§S> joÌ\$i V`ma hmoV AgVo. (`mMo ñdV§Ì Aä`mg nÌH$ `mo½` IMm©bm CnbãY Amho.)
`m Jmi _mVrV g|{Ð` KQ>H$m§Mo à_mU OmñV Agë`mg Ë`m§Zm JmimÀ`m Amåb O_rZr åhUVmV. Va {dÐmì` MwZIS>rMo à_mU OodT>o Agob Ë`m à_mUo Ë`m§Zm JmimÀ`m {dåb O_rZr åhUVmV. 7 pH AgUmè`m O_rZtZm ZwgVr JmimMr O_rZ Ago åhUVmV.
O_rZrVrb I{ZO ({Z[a¨{Ð`) \$m°ñ\o$Q>
2.8) O_rZr_Ü`o AgUmao bmoh d Aë`w{_{Z`_Mo Am°ŠgmB©S> h¡S´>m°ŠgmB©S> ho KQ>H$ O_rZrMr AmåbVm dmT>V Jobr H$s O_rZrVrb \$m°ñ\$ag pñWa H$aVmV. H$moUË`mhr H$maUmZo O_rZrV \$m°ñ\$ag pñWa Pmbm H$s dZñnVtÀ`m _yim§Zm Ë`m§Vrb \$m°ñ\$ag dmnaVm `oV Zmhr. Aem O_rZtV ^anya \$m°ñ\$ag AgyZ{h PmS>m§_Ü`o \$m°ñ\$agMr H$_VaVm {Z_m©U hmoVo.
2.9) O_rZrMr {dåbVm dmT>br Jobr H$s O_rZrVrb {H«$`merb O_rZrV \$m°ñ\$ag pñWa H$aVmV.
2.10) 7 pH AgUmè`m O_rZrV gdmªV A{YH$ à_mUmV \$m°ñ\$ag CnbãY AgVmo. Aem O_rZrV \$m°ñ\o$Q> I{ZOmnmgyZ O_rZrV HPO4-2, H2PO4-1 ho Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> nw§O _wº$ hmoVmV.
2.11) Amåb O_rZrV {dåb O_rZrnojm XwßnQ> à_mUmV \$m°ñ\o$Q> pñWa hmoVmo. åhUyZ JmimÀ`m Amåb O_rZrV 72% \$m°ñ\$ag pñWa hmoMmo Va JmimÀ`m {dåb O_rZrV 30% \$m°ñ\$ag pñWa hmoVmo.
2.12) Amåb O_rZrV pñWamdbobm \$m°ñ\$ag hm {dåb O_rZrV pñWamdboë`m O_rZrVrb \$m°ñ\$agnojm nmMnQ> A{YH$ VmH$XrZo pñWa Ho$bobm AgVmo. åhUyZ Agm \$m°ñ\$ag _wº$ H$aÊ`mg nm§M nQ> A{YH$ VmH$X IM© H$amdr bmJob.
2.13) Oa Amåb O_rZrV \$m°ñ\$ag hm Aë`w{_{Z`_Zr pñWa Ho$bm Agob Va Á`m O_rZrVrb \$m°ñ\$ag bmohmZo pñWa Ho$bobr Amho; Ë`m O_rZrVrb \$m°ñ\$ag nojm H$_r VmH$X bmdyZ Vmo \$m°ñ\$ag _wº$ H$aVm `oVmo.
O_rZrVrb \$m°ñ\o$Q> YéZ R>odÊ`mMr j_Vm
2.14) O_rZrVrb \$m°ñ\$ag YéZ R>odÊ`mMr j_Vm AJa _wº$ H$aÊ`mMr j_Vm hr nwT>rb JwUY_m©da Adb§~yZ AgVo.
A) JmimMr {dåb, Amåb, CXmgrZ àH$ma
~) * O_rZrVrb H$Um§Mo joÌ\$i (* O_rZrVrb gdmªV A{YH$ joÌ\$i AgUmao H$aU JmimMo AgVmV d Jmi H$Um§_Ü`o Aem [aVrZo `wº$ AÞKQ>H$ YéZ R>odÊ`mMr (~\$adOm) j_Vm AgVo.)
H$) MwZIS>rVrb {VÀ`m n¥îR>^mJmdaMr {H«$`merbVm
S>) Amåb O_rZrVrb Aë`w{_{Z`_, bmoh `m§Mo à_mU d ñdén
B) O_rZrVrb EHy$U g|{Ð` KQ>H$m§Mo ñdén
B©) O_rZrbm ~mhoéZ IVmdmQ>o dm BVa [aVrZo {Xbobo \$m°ñ\$agMo à_mU
_yim§H$Sy>Z KoVbo OmUmao \$m°ñ\o$Q>
2.15) O_rZrVrb \$m°ñ\$ag hm HPO4-2 d H2PO4-1 `m XmoZ nw§Om§À`m ñdénmV AgVmZm PmS>mÀ`m _yim§Zm Ë`m nw§OmdmQ>o \$m°ñ\$ag {_idVm `oVo. nU `m nw§Om§n¡H$s H2PO4-1 hm nw§O HPO4-2 `m nw§Omnojm A{YH$ à_mUm§V emofbo OmVmV; H$maU dZñnVtÀ`m _yirda H2PO4-1 AmV KoÊ`mg AgUmè`m OmJm HPO4-2 `m nw§Om§V Am§V KoUmè`m OmJm§nojm XhmnQ> A{YH$ AgVmV.
2.16) dZñnVtV\}$ HPO4-2 , H2PO4-1 `m ñdénmVrb I{ZO {Zat{Ð` \$m°ñ\o$Q> KoÊ`mMo nwT>rb Q>ßno AgVmV,
A) O_rZrVrb pñWa \$m°ñ\o$Q> {dÐmì` hmoUo.
~) Ë`m nmgyZ HPO4-2 , H2PO4-1 ho Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> nw§O V`ma hmoUo.
H$) ho nw§O Ë`m§À`m _yi OmJonmgyZ {dH$grV hmoV PmS>mÀ`m _yirn`ªV OmUo AJa PmS>mMr _yir Ë`m OmJr dmT>V nmohmoMUo.
S>) Z§Va Vo nw§O _yirV OmUo.
B©) _yirVyZ Vo nw§O PmS>m§V OmUo.
dZñnVrVrb \$m°ñ\o$Q>
2.17) dZñnVrVrb ~hþVoH$ \$m°ñ\o$Q> hm dZñnVrÀ`m Zì`m dmT>rÀ`m gwédmVrÀ`m H$mimVM (Xa Zì`m dmT>rÀ`m Q>ßß`mV) KoVbm OmVmo. Z§VaÀ`m dmT>rÀ`m H$mim§V H$_r \$m°ñ\o$Q> KoVbm OmVmo.
2.18) dZñnVtMr JiUmar nmZo, H$mQ>Š`m JiÊ`mnydr© Ë`m§Vrb \$m°ñ\$ag gmR>m dZñnVrV naV nmR>dVmV. PmS>mda {nHy$Z OyZ hmoD$Z Jiboë`m nmZm§V, H$mQ>Š`m§V `m_wio \$m°ñ\o$Q> KQ>H$ ZgVmV.
2.19) \$dmaUr dmQ>o nmZm§V\}$ Aën à_mUmV dZñnVtZm \$m°ñ\o$Q> KoVm `oVmo. nmÊ`mV {dÐmì` AgUmam nmoQ>°{e`_, A_mo{Z`_Mo {d{dY àH$maMo \$m°ñ\o$Q> jma `mgmR>r dmnaVm `oVmV. CXm. KH2PO4 (nmoQ>°{e`_ S>m` hm`S´>moOZ Am°Wm}\$m°ñ\o$Q>), D.A.P. IV B. (1/2% Vo 1% à_mUo EH$ {bQ>a nmÊ`m_Ü`o 10 J«°_ OmñVrV OmñV dmnaUo, B.)
2.20) A{bH$S>o {H$aUmoËgmar nr (32 P) dmnéZ PmS>mbm {Xbobm P PmS>mV H$gm, H$moR>o, {H$Vr Zobm OmVmo ho Ë`m {H$aUmooËgmar g§Xoemg (H$mD§$Q²>g- Counts) åhUyZ [_iUmao g§Xoe Aä`mgyZ nmhmVm `oËmo.
O_rZrVrb g|{Ð` \$m°ñ\$ag
2.21) agm`Z emómMo (A) {Zar§{Ð` agm`Z emó (~) g|{Ð` (Am°aJm°{ZH$ - Organik) agm`Z emñÌ d (H$) Ordagm`Z emó (~m`moHo${_ñQ´>r - Bio-Chemistry) Ago ^mJ AmhoV. `mVrb Ordagm`ZemómMm Aä`mg A{bH$S>o dmT>bobm Amho. AZoH$ O¡{dH$ {H«$`m H$aVmZm Á`m g|{Ð` KQ>H$m§Mm gh^mJ `oVmo Ë`mMm Aä`mg `m Ordagm`ZemómV VgoM g|{Ð` agm`ZemómV hmoV AgVmo.
AZoH$ Ordagm`Z KQ>H$ ~ZdVmZm Ë`mV \$m°ñ\o$Q>Mm gh^mJ AgVmo. Ë`m§Zm AmnU g|[Ð` \$m°ñ\$ag åhUyZ AmoiIVmo.
2.22) Aem \$m°ñ\$ag_Ü`o (A) H|$ÐåbmVrb \$m°ñ\$ag (~) \$m`Q>rZ JQ>mVrb \$m°ñ\$ag (H$) \$m°ñ\o$Q>`wº$ àmW{_H$ eH©$am (S>) \$m°ñ\$mo{bnrS> _Yrb \$m°ñ\$ag Ago AZoH$ JQ>mVrb g|{Ð` \$m°ñ\o$Q>`wº$ KQ>H$ `oVmV.
2.23) O_rZrV (dZñnVtMo/àmÊ`m§Mo) g|{Ð` KQ>H$ KmVë`mZo (Hw$OUmao, Hw$Obobo, _yÌ ñdénmMo, aº$_m§g ñdénmMo, {hado JdV) darb [aVrMo g|{Ð` \$m°ñ\o$Q> O_rZrV dmT>V AgVo.
2.24) O_rZr_Ü`o gOrd AUyOrd, Jm§Sw>io B. OrdO§VygwÜXm Ë`m§À`m OrdZH«$_mZm§do g|{Ð` \$m°ñ\$ag ~ZdV d _wº$ H$aV AgVmV.
Aer [aVrZo H$mhr O_rZrVrb 20 Vo 10 Q>¸o$ \$m°ñ\$ag hm g|{Ð` \$m°ñ\$ag `mM dmQ>oZo Ambobm AgVmo. _w»`V… JdVmi O_rZrVrb d nmZJi O_rZrVrb I{ZO \$m°ñ\o$Q> JQ>m à_mUoM g|{Ð` \$m°ñ\o$Q> ho Mm§Jë`m à_mUmV CnbãY AgVo. nU `m EHy$U g|{Ð` \$m°ñ\o$Q> n¡H$s 62% \$m°ñ\o$Q>Mo Zo_Ho$ amgm`{ZH$ ñdén AÚmn ñnï> Zmhr.
2.25) O_rZrVrb Aä`mgbm Jobobm _hËdmMm g|{Ð` \$m°ñ\o$Q> hm (A) \$m°ñ\$mo{bnrS> JQ> (0.6% Vo 0.1%) (~) \$m°ñ\$moàmo{Q>Z JQ> (0.6% Vo 2.4%) (H$) \$m°ñ\$marnoQ>oS> eH©$am JQ> (S>) am°H$ \$m°ñ\o$Q> d \$m`Q>rZ JQ> ho \$m°ñ\o$Q> JQ> `oVmV.
2.26) `mVrb BZmogrQ>m°b d \$m`Q>rZ JQ> ho g|{Ð` ñb\o$Q> ñdénmV O_rZrV A{YH$ à_mUmV AmT>iVmV.
2.27) \$m°ñ\o$Q> àmo{Q>Z JQ>mV H|$Ðmåb d BVa g§~§{YV KQ>H$ `oVmV. Vo O_rZrVrb Jmi KQ>H$ YéZ R>oD$ eH$VmV. Va Amåb O_rZrV bmoh d A°ë`w{_{Z`_ \$m`Q>rZ ~amo~a Am`Z© \$m`Q>oQ> d Aë`w{_{Z`_ \$m`Q>oQ>> ~ZdVmV d Z§Va Ë`mVrb \$m`Q>r>ZMo {dKQ>Z \$m`Q>oO `m H$m`©JQ>mH$Sy>Z (EÝPmB©_H$Sy>Z) hmoD$ eH$V Zmhr d ho g|{Ð` \$m°ñ\o$Q> O_rZrV pñWa hmoV dmT>V OmVo.
2.28) bmoh d A°ë`w{_{Z`_ ~amo~a pñWa hmoÊ`mnyduM \$m`Q>rZ ho PmS>m§À`m _yitZm Amho Ë`mM ñdénmV KoVm `oVo. Va H|$Ðmåbo hr _wirÀ`m n¥ð>m^mJmdarb H$mhr EÝPmB©åg V\}$ _moS>H$irg AmUbr OmVmV. Z§Va Vmo P g|{Ð` AJa {Z[a§{Ð` ñdénmV _wirdmQ>o KoVbm OmVmo.
2.29) Jm§Sw>imÀ`m AÞ_mJm©V g|{Ð` \$m°ñ\o$Q> nmgyZ \$m°ñ\$agMm Mwam H$aUmao \$m°ñ\o$Q>oO ho EÝPmB©_ AgVo. `m_wio Jm§S>wim§Zr Vm|S>mdmQ>o KoVboë`m _mVrV OodT>o \$m°ñ\o$Q> gwadmVrg AgVo Ë`mÀ`m gw_mao XhmnQ> \$m°ñ\o$Q> Jm§Sw>im§Zr {dï>odmQ>o Q>mH$boë`m _mVrV AgVo. (nr.nr.Eåm²,_Ü`o)
2.30) àmÊ`m§Zr Jmoim Ho$bobo \$m°ñ\o$Q> ho _w»`V… hmS>m_Ü`o AgVo. Ë`m_Ü`o (P2O5) `m ñdénmVrb \$m°ñ\$ag ho {H$_mZ 20% AgVo na§Vw Mwè`mVrb OmñVrV OmñV 4% P2O5 ñdénmVrb \$m°ñ\$ag PmS>m§Zm dmnaVm `oVo. H$ƒm hmS>m§Mm Mwam, _mgir Hw$Å>m hm `m H$maUmZo gmdH$me O_rZrV bmJy hmoV AgVmV.
2.31) Ja_ dm\o$Mr à{H«$`m Ho$boë`m (ñQ>råg - Steamed) ~moZ_rb _Ü`o EHy$U \$m°ñ\$ag P2O5 À`m ñdénmVrb dOZmZo 22% AgVo. `m àH$maÀ`m hmS>Mwè`mVrb P2O5 ñdénmVrb dOZmVrb 16% \$m°ñ\$ag O_rZrV bmJy hmoVmo.
(`oWo P2O5 ñdénmVrb eãX {Xbobm Amho. H$maU hmS>mVrb \$m°ñ\$agMm Aä`mg H$aVmZm àW_ Vo P2O5 H$éZ Z§Va Aä`mgbobo Amho. ho P hmS>mVrb Ca2PO4 `m ñdénmV Aä`mgbobo Zmhr.)
H$mhr A{V Cn`wº$ g§X^©
2.32) {^Þ {^Þ dZñnVr {^Þ {^Þ pH AgUmè`m O_rZrV Mm§Jbr dmT>VmV. H$mhr nrHo$ qH${MV Amåb O_rZrV gdm}Îm_ dmT>VmV. Va H$mhr nrHo$ qH${MV {dåb O_rZrV Mm§Jbr dmT>VmV. Va H$mhr nrHo$ CXmgrZ O_rZrVM Mm§Jbr dmT>VmV. åhUOo Aem nrH$m§À`m \$m°ñ\o$Q> KQ>H$mMr JaO ZrQ> ^mJdÊ`mg {^Þ {^Þ g§X^© dmnamdo bmJVrb.
2.33) {ÛXb amonm§Zm EH$Xb amonmnojm A{YH$ Mm§Jbm \$m°ñ\$ag KoVm `oVmo. ^wB©_yJ e|Jobm O_rZrV pñWa \$m°ñ\$ag nU _wº$ H$éZ dmnaVm `oVmo.
2.34) O_rZrVrb pñWa \$m°ñ\$ag _wº$ H$aUmao H$mhr AUyOrd AmhoV. Ë`m§Zm \$m°ñ\o$Q> [abrqOJ ~°ŠQ>o[a`m (AUyOrd) åhUVmV.
2.35) Mdir dJm©Vrb {ÛXb YmÝ`o VgoM H$m°brâbm°da, H$mo~r dJm©Vrb amono _moR>çm à_mUmda H°$pëe`_ dmnaV AgVmV. åhUyZ Vo H°$pëe`_ KoVm KoVm {dÐmì` Zgboë`m H°$pëe`_ \$m°ñ\o$Q> _Yrb \$m°ñ\$ag A{YH$ Mm§Jbm _moH$im H$aVmV.
2.36) Q>mQ>m©[aH$ Amåb (qMMoVrb), gm`Q´>rH$ Amåb (qb~mVrb), b°ŠQ>rH$ Amåb (VmH$mVrb), _°{bH$ Amåb (Q>mo_°Q>moVrb) BË`{X Amåb hr O_rZrVrb bmoh d Aë`w{_{Z`_er Ë`m AUy§Zm ~§{XñV H$aUmar (MrboQ>) g§`wJ ~ZdVmV. Aem [aVrZo ~§{XñV hmoUmao bmoh d Aë`w{_{Z`_ Ë`m§Zr pñWa Ho$bobo \$m°ñ\o$Q> O_rZrV _wº$ H$aVmV. H$ÀÀ`m hmS>Mwè`mVrb ~§{XñV \$m°ñ\$ag 2% Vrd«VoÀ`m gm`Q´>rH$ AmåbmZo EHy$U \$m°ñ\o$Q> n¡H$s (P2O5 ñdénmVrb) gw_mao 12% \$m°ñ\$ag _wº$ H$aVmV. Va ñQ>råS> ~moZ_rb _Yrb EHy$U \$m°ñ\o$Q> n¡H$s gw_mao 70% \$m°ñ\$ag 2% Vrd«VoÀ`m gm`Q´>rH$ AmåbmZo _wº$ hmoVmo.
Aem [aVrZo Amåb O_rZrVrb bmoh d Aë`w{_{Z`_Zr pñWa Ho$bobo \$m°ñ\o$Q> _wº$ H$aÊ`mÀ`m H$mhr amgm`{ZH$ nÕVr AmhoV. AZoH$ àH$maÀ`m dZñnVtÀ`m _yitZm `m [aVrZo `m àH$maMr g|{Ð` Amåbo Ë`m§À`m eoOmarb O_rZrV _wº$ H$éZ Ë`m {R>H$mUr pñWa Agbobm \$m°ñ\$ag _wº$ H$éZ KoVm `oV Agbm nm{hOo. A{YH$ à`moJmZo `mMo AZoH$ Zd Zdo à`moJ n`m©` AmnU à_m{UV H$é eHy$. {ZgJ© eoVrbm ho _moR>o daXmZ R>aob.
2.37) _mÌ Amåb JwUY_m©Mo Zm`Q´>oQ>, A°{gQ>oQ>, gë\o$Q> ho nw§O _mÌ O_rZrV bmoh d Aë`w{_{Z`_ `m§Zr pñWa Ho$bobo \$m°ñ\$ag _wº$ H$é eH$V ZmhrV.
2.38) O_rZrVrb (NO3) Zm`Q´>oQ> nw§OmMr dmT> hmoD$Z Ë`m§Mo emofU dmT>bo Va \$m°ñ\o$Q>Mo emofU H$_r hmoVo. nU _wir dmQ>o bJoM emofbo OmUmao YZ^ma Agbobo K+ (nmoQ>°e)+ gmaIo AUy AgVrb Va \$m°ñ\o$Q>Mo emofU dmT>Vo.
(3)
Am§~m bmJdS>rVrb \$m°ñ\o$Q> JQ>mMm Aä`mg
- H$mhr àmW{_H$ Aä`mg -
3.1) Am§ã`mbm _mohma `oVmZm H$mhr dmUm§V ZdrZ gmÜ`m \w$Q>r nU `oVmV. (VmoVmnwar, Zrb_) nU hmnyg B. dmUm§V Aem \w$Q>r `oV ZmhrV. `mMo EH$ à_wI H$maU \w$Q>r Z `oUmè`m dmUmV \$m°ñ\o$Q>Mr nmVir H$_r AgVo Ago bjm§V Ambo Amho.
(`mbm Yê$Z AZoH$ Zdo à`moJ Aä`mgVm `mdoV.)
3.2) \$i CVaë`mda \$i H$mT>boë`m \$m§Xrbm ZdrZ \w$Q>r ~hþXm bJoM `oV ZmhrV. `mMo EH$ H$maU \$m°ñ\o$Q> KQ>H$ H$_r AgUo ho eŠ` Amho.
3.3) \$m°ñ\$ag hm KQ>H$ `mo½` à_mUmV Agë`mg nwaogo Am¡pîUH$ àdV©Z (W_m}B§S>ŠeZ) hmoÊ`mgm nmZm§Zm H$mhr A§JH$m§Mr (ßbmñQ>mB©S>g² - Plastieds) _XV hmoV Agmdr d _mohmoa `oÊ`mMr {H«$`m `m àdV©ZmZ§Va gwé hmoV Agmdr Agm{h EH$ {dMma _m§S>bm Jobobm Amho.
3.4) _mohmoa `oÊ`mÀ`m H$mimV d \$io dmT>Ê`mÀ`m H$mimV nmZmdmQ>o \$m°ñ\o$Q> nwadbm Va Ë`m \$m°ñ\o$Q>À`m \w$Q>rÀ`m Q>moH$mH$S>rb _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m S>moù`m§V Zobo OmVo. VgoM \$imÀ`m {d{eï> dmT>rÀ`m AdñWoVM \$imH$S>o nU Zobo OmVo Ago {XgyZ Ambobo Amho.
3.5) _mohmoa `oÊ`mÀ`m gw_mamg Am§ã`mVrb g|{Ð` \$m°ñ\$ag dmT>V AgVmo. `m doir noer ÐdmVrb \$m°ñ\$ag noerÀ`m AñVamVyZ ~mhoa nSy>Z Vo _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m S>moù`mH$S>o ZoÊ`mMr {H«$`m dmT>V Agmdr. _mohmoa Z `oUmè`m dfu hm noerÐdm§Vrb \$m°ñ\$ag noer AñVamVyZ ~mhoa nS>Ê`mg Ë`m AñVamVrb P ~m~VMr nm`©Vm H$_r hmoV Agmdr. noerÀ`m AñVamVrb hr nm`©Vm ~XbÊ`mg {bgrWrb hm H$maUr^yV AgVmo. `m {bgrWrbMm A{YH$ Aä`mg AmnU H«$_mZo H$aUma AmhmoV. {bgrWrb ho EH$ \$m°ñ\$mo{bnrS> Amho d Vo noerÀ`m AñVam§V AgVo. AñVam~mhoarb YZ d F$U _ybÐì`o K+, Cl‑ Vo noerÀ`m AñVamÀ`m Am§V noer Ðdm§V ZoÊ`mg _XV H$aV AgVo. gm`Q>moH$m`ZrZ JQ>mVrb g§OrdHo$ _mohmoa AmUÊ`mg _XV H$arV AgVmV. `mMo EH$ H$maU noer AñVamVrb nm`©VoMm ~Xb Ago _m§S>bobo Amho. (åhUOo {gÜX Ho$bobo Zmhr.)
- H$m§hr Zo_Ho$ à`moJ g§X^© -
nmoQ>°{e`_, S>m`hm`S´>moOZ, Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> à`moJ.
n{hë`m dJm©V hr g§emoYZ n{ÌH$m nyU© àV {Xbobr Amho Vr nhmdr. AJa nwÝhm `mo½` qH$_V XoD$Z {_idmdr. Ë`m§Vrb g§X^© åhUyZ gmo~V Vº$m 1 nhmdm.
|
Cnm` `moOZm |
\$io Amboë`m \w$Q>r |
|||||
|
nydu \$i Amboë`m \w$Q>r (A) |
ZdrZ \w$Q>r (~) |
EHy$U _mohmoa
|
dmZñn{VH$ dmT> |
gwá \w$Q>r |
||
|
1. |
{Z`§{ÌV (nmUr \$dmam) |
9.13 |
2.33 |
11.67 |
57.00 |
31.33 |
|
2. |
KNO3 (1%) + `w[a`m (1%) |
28.33 |
24.00 |
52.33 |
33.33 |
14.33 |
|
3. |
KH2 PO4 (1%) |
22.00 |
10.67 |
32.67 |
52.67 |
14.67 |
|
4. |
KH2 PO4 (1%) +`w[a`m (1%) |
43.00 |
21.67 |
23.33 |
23.33 |
12.00 |
|
5. |
{S>.E.nr. (1%) +`w[a`m (1%) |
15.00 |
5.67 |
35.33 |
35.33 |
44.00 |
Vº$m (1) … \$dmaUr à`moJmVyZ hmnyg Am§ã`mÀ`m dmZñnVrH$ d _mohmoa XoUmè`m \w$Q>tMm Aä`mg.
3.6) `m ~m~V Ho$boë`m à`moJmVyZ nwT>rb Jmoï>r bjmV Amë`m AmhoV.
K (H2PO4) nmoQ>°{e`_ S>m`hm`S´>moOZ Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> (1%) d `w[a`m (1%) `mÀ`m EH${ÌV \$dmaUrZo bmJmonmR>À`m dfu ~hma {_iVmo. K, P d N `mo½` doir `mo½` à_mUmV XoD$Z `m H$_VaVm Agë`mg CÎm_ ~hma `oVmo. `mgmR>r _mohmoa `oÊ`mnydu VrZ _{hZo Aem \$dmaÊ`m (15 gßQ>|~a Vo 15 {S>g|~a) Xa n§YadS>çm§Zr Ho$bo.
3.7) `m à`moJm§V AmXë`m dfu Á`m \w$Q>tZm \$io Ambr hmoVr Ë`mn¡H$s 43% \w$Q>tZm naV \$io Ambr. Va Ë`m dfuM Á`m \w$Q>r Pmë`m Ë`m n¡H$s 43% \w$Q>tZm naV \$io Ambr. Va Ë`m dfuM Á`m \w$Q>r Pmë`m Ë`m n¡H$s 21.67 \w$Q>tZm \$io Ambr. Aem [aVrZo EHy$U 64.67 Q>¸o$ \w$Q>tZm naV _mohmoa {_imbm d 23% BVa gmÜ`m \w$Q>r Amë`m Va 12% \y$Q>r gwá am{hë`m.
3.8) _mÌ Ooìhm \$º$ K (H2PO4) hm \$º$ 1% dmnabm Voìhm OwÝ`m \$i Amboë`m \y$Q>tn¡H$s 22% \y$Q>tZmM \$io Ambr d `m dfu Amboë`m \y$Q>tn¡H$s 10.67% \y$Q>tZm \$io Ambr. Aem [aVrZo 33.67% \y$Q>tZm _mohmoa Pmbm.
3.9) nU `m doir BVa gmÜ`m \y$Q>r 52.67% Amë`m. `mMm AW© ZÌKQ>H$ nmVir Oa 1% `w[a`mZo gwYmabr AgVr Va `m 52.67% n¡H$s _mohmoa Z Amboë`m gw_mao 30% \y$Q>r _mohmoa XoD$ eH$ë`m AgË`m.
3.10) _mÌ `m g§emoYZ n{ÌHo$Mo Iao _hËd nwT>rb {ddaU d __©J«hU g_OyZ KoÊ`mZo hmoUma Amho. H«$. 3.9 _Ü`o Á`m 30% \y$Q>tZm ZÌ nwa{dë`mZo ~hma `oVmo; Ë`mn¡H$s 19% \y$Q>r `m JVdfu Á`m§Zm Am§~o Ambo hmoVo Aem AmhoV. Va 11% \y$Q>r ZdrZ \y$Q>r AmhoV. åhUOo `m Zì`m \y$Q>tZm ZÌ nwadUo OmñV _hËdmMo hmoVo. hr Jmoï> H$er Vnmgmdr? gwX¡dmZo darb g§emoYZ Vº$m AmnUmg nwT>rb BVa Zdr _m{hVr nwa{dVmo.
Oa K H2PO4 1% Z nwadVm Ë`m EodOr ZÌ nwadUmao KNO3 dmnéZ hm à`moJ Ho$bm Va nydu \$i Amboë`m \y$Q>tn¡H$s 28.33% \y$Q>tZm \$io Ambr åhUOo da (3.8) _Ü`o hr \$io 22% \y$Q>tZm Ambr hmoVr. Ë`m§V \$º$ 6% ^a nS>br nU ZdrZ \y$Q>rV `m à`moJm§V 24% \y$Q>tZm _mohmoa Ambm. \$º$ KH2PO4 dmnabm Va Ë`mnojm gw_mao 14% A{YH$ Zì`m \y$Q>tZm _mohmoa Pmbm; nU gwámdñWoV _mÌ 14.33% \y$Q>r am{hë`m.
(`WmH«$_ ZÌ Aä`mgm§V `m~m~V A{YH$ Aä`mg `oB©b.)
H2PO4-1 d HPO4-2
3.11) dZñnVrV\}$ H2PO4-1 ho HPO4-2 `m AUynw§Omnojm A{YH$ à_mUm§V emofbo OmVo Ago AmT>iyZ Ambo Amho.
Oa AmnU K(H2PO4) EodOr S>r.E.nr. dmnabo Va S>r.E.nr. Mo nyU© ñdén S>m` A_mo{Z`_ (Am°Wm}) \$m°ñ\o$Q> Amho d gyÌ (NH4)2 HOP4 åhUOo AmnU 1% KH2 PO4 EodOr 1% (NH4)2 HOP4 dmnabo Va AWm©V \$m°ñ\o$Q> KQ>H$ H$_r à_mUm§V KoVbm Omdm. `mMo n[aUm_ Ago.
3.12) darb à`moJmV 1% d `w[a`m 1% Aer \$dmaUr H$éZ à`moJ Ho$bo. Ë`m§V nydu ~hma Amboë`m \y$Q>tn¡H$s \$º$ 11% \y$Q>tZm ~hma Ambm d ZdrZ \y$Q>tZm \$º$ 3.67% ~hma Ambm d 69.97% \y$Q>r gwá am{hë`m Ë`m§Zm \y$Q>r nU Amë`m ZmhrV d ~hma nU Ambm Zmhr.
åhUOo H2PO4 nw§Om EodOr HPO4 nw§O \$dmaUr dmQ>o nmohmoMbr Vo§ìhm gwámdñWm `w[a`m 1% gmo~V XoD$Z hr {Q>Hy$Z am{hbr nm{hOo åhUOo gwámdñWm _moS>Ê`mg H2PO4 A§JmZo _hËdmMo à`moJ H$ê$Z nm{hbo nm{hOo d à_m{UV Ho$bo nm{hOoV. hr ZdrZ à`moJ g§emoYZ {Xem nU g_OyZ `oB©b.
EImXm g§emoYZ Vº$m Iwbr d¡km{ZH$ Ñï>r R>oD$Z AmnU {H$Vr A§JmZo Aä`mg H$é eH$Vmo ho `m déZ bjmV `oB©b. VgoM H2PO4 ~m~V H$m§hr ZdrZ g§emoYZ g§X^© nU AmnU Amnë`m {ddaU d __©J«hU Ñï>rZo {_idy eH$Vmo.
darb gd© Vnerb Aä`mgVmZm ñdV… naV Ë`m§Mo {Q>nU H$mT>V àË`oH$ Amoi Aä`mgmdr d OoWo g_OV Zmhr VoWo CÎma n{ÌHo$V Zm|X H$amdr. åhUOo àË`j dJm©V `mMm A{YH$ gImob Aä`mg H$aVm `oB©b. Ë`mdoir nyduÀ`m MM}Vrb `m ~m~VMm Vº$m AmUmdm.
(4)
Am§~m bmJdS>rVrb \$m°ñ\o$Q> JQ>mMm Aä`mg
- EH$ _hËdmMm à`moJ -
4.1) `m à`moJmV _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m H$mim§V _mohmoa `oUmè`m \y$Q>rbm R>am{dH$ nmZm§Zm 32P dmnéZ {H$aUmoËgmar ~Zdbobm A_mo{Z`_ S>m`-hm`S´>moOZ \$m°ñ\o$Q> \$mgyZ Ë`m P Mr PmS>mV Pmbobr Zo AmU ho IV \$mgë`mda 5-6 {Xdgm§Zr Ho$br.
4.2) `m à`moJmgmR>r Xeoar PmS>mMr `m dfu _mM© _Ü`o Amboë`m \y$Q>r nwT>À`m dfm©À`m _mohmoamÀ`m Aä`mgmgmR>r KoVë`m hmoË`m H$maU Á`m dfu Xeoarbm _mM©_Ü`o Zì`m \y$Q>r `oVmV Ë`m dfu Ë`mbm ~hma YaV Zmhr.
4.3) `m \y$Q>rVrb 32P {Xboë`m nmZm ImbÀ`m nmZm§Zm ImbMr nmZo, daÀ`m nmZm§Zm daMr nmZo Ago åhQ>bo Amho. Ë`mM à_mUo \y$Q>rÀ`m `m nmZmImbÀ`m ^mJmbm \y$Q>rMm ImbMm {d^mJ d \y$Q>rÀ`m daÀ`m ^mJmbm \y$Q>rMm daMm {d^mJ Ago åhQ>bo Amho. øm Aä`mgmMr Zm|X nwT>rb à_mUo Ho$bobr Amho.
4.4) Xeoar dmUmVrb Aä`mg.
|
\y$Q>rMm {d^mJ |
Xeoar - _mM© \y$Q> |
||
|
_mohmoa ~ZÊ`mnydu |
_mohmoa ~ZVmZm |
_mohmoa ~Zë`mZ§Va |
|
|
ImbMr nmZo |
0.144 |
0.137 |
0.127 |
|
daMr nmZo |
0.136 |
0.126 |
0.123 |
|
\y$Q>rMm ImbMm {d^mJ |
0.172 |
0.205 |
0.230 |
|
\y$Q>Mm daMm {d^mJ |
0.152 |
0.196 |
0.203 |
|
_mohmoa S>moim AWdm dm§P S>moim |
0.204 |
0.229 |
0.299 |
4.5) `m VŠË`mÀ`m Aä`mgmdéZ nwT>rb Jmoï>r bjmV `oVmV.
1) _mohmoa S>moim ~ZÊ`mnydr© Ë`m S>moù`mV Ë`m S>moù`mÀ`m gwŠ`m dOZmÀ`m 0.204% \$m°ñ\$ag (P) Ë`m S>moù`m§V Amho. _mohmoa ~ZVmZm hm P 0.229% Amho. Va _mohmoa ~Zë`m Z§Va hr Q>¸o$dmar 0.299% Amho.
åhUOo XeoarV S>moù`mV _mohmoa ~ZV AgVmZm \$m°ñ\$agMo à_mU gVV dmT>V AgVo d _mohmoa nyU© ~Zë`mZ§Va Vo _mohmoa ~ZÊ`mnyduÀ`m \$m°ñ\$agÀ`m Odi Odi {Zå_o (0.95) dmT>bo Amho.
`mMm AW© {S>g|~a_Ü`o _mohmoa ~mhoa nmS>md`mMm Agob Va Ë`mÀ`m AmYr A{S>M Vo VrZ _{hZo S>moù`m§V Ë`mÀ`m gwŠ`m dOZmÀ`m 0.23 Vo 0.3 Q>¸o$ \$m°ñ\$ag hdo.
4.6) `mM VŠË`mVrb BVa Aä`mg nU AmnU AZoH$ àH$mao dmné eH$Vmo. VŠË`m_Ü`o _mohmoa `oUmè`m \y$Q>rVrb daMr nmZo hr \y$Q>rVrb ImbÀ`m nmZm§nojm _mohmoa `oUmè`m S>moù`mÀ`m A{YH$ Odi Amho. `m S>moù`mOdi AgUmè`m nmZm§V d \y$Q>rV _mohmoamnmgyZ Xya Agboë`m nmZm d \y$Q>rnojm P H$_r Amho. åhUOo _mohmoa ~Z{dUmam S>moim OdiÀ`m nmZm§H$Sy>Z d \y$Q>rVrb ^mJmH$Sy>Z _mohmoamnmgyZ Xya AgUmè`m _mohmoamÀ`m nmZm d \y$Q>r nojm OmñV P Mr CMb H$aV AgVmo.
4.7) `m nojm A{YH$ bjmV KoÊ`mgmaIr Jmoï> åhUOo _mohmoa ~ZVmZm d _mohmoa ~Zë`mZ§VaÀ`m H$mimV \y$Q>rÀ`m daÀ`m d ImbÀ`m nmZmVrb P hm H«$_mZo H$_r hmoV Jobm Amho.
daMr nmZo ImbMr nmZo
(0.136, 0.126, 0.123) (0.144, 0.173, 0.127)
daMr \y$Q> ImbMr \y$Q>
(0.152, 0.196, 0.203) (0.172, 0.205, 0.230)
4.8) \y$Q>rÀ`m daÀ`m {d^mJmÀ`m gw_mao 30 Vo 40 Q>¸o$ P hm _mohmoa ~ZUmè`m S>moù`mÀ`m gwŠ`m dOZmÀ`m à_mUmV AgVmo hm hr Vnerb Zm|X KoÊ`mgmaIm Amho. CXm. \y$Q> (0.152) V|ìhm S>moim (0.204), \y$Q> (0.203) V|ìhm S>moim (0.299).
- ~§Jbmoa dmUmMm Aä`mg -
~§Jbmoa dmUmbm \$i VmoS>Ur Z§Va Owb¡ _Ü`o `oUmè`m \y$Q>tZm Ë`mM dfu _mohmoa `oVmo. `m VŠË`mV nU _mJo XeoarÀ`m Aä`mgmV Ho$bo VgoM Aä`mg H$aVm `oVmV. Imbrb Vº$m Aä`mgyZ Agm Aä`mg AmnUmg H$aVm Ambm AJa Zmhr Vo {bhmdo.
|
\y$Q>rMm {d^mJ |
~§Jbmoa, Owb¡ \y$Q> |
||
|
_mohmoa ~ZÊ`mnydu |
_mohmoa ~ZVmZm |
_mohmoa ~Zë`mZ§Va |
|
|
ImbMr nmZo |
0.133 |
0.111 |
0.129 |
|
daMr nmZo |
0.122 |
0.102 |
0.114 |
|
\y$Q>rMm ImbMm {d^mJ |
0.202 |
0.240 |
0.277 |
|
\y$Q>Mm daMm {d^mJ |
0.233 |
0.300 |
0.204 |
|
_mohmoa S>moim (dm§P S>moim) |
0.179 |
0.229 |
0.266 |
4.9) ~§Jbmoam dmUmÀ`m Aä`mgmV EH$ {XgyZ `oVo H$s Ë`mÀ`m \y$Q>rV XeoarÀ`m \y$Q>rnojm P H$m`_ H$_rM Amho. _mohmoa ~ZÊ`mnydu d Z§Va nU _mohmoamÀ`m S>moù`mVrb P hm XeoarÀ`m P nojm H$_rM Amho. Xeoar (0.204) V|ìhm ~§Jbmoam (0.179), Xeoar (0.299) V|ìhm ~§Jbmoam (0.266) nU _mohmoa ~ZVmZm _mÌ XmoKm§V (0.229%) P Amho. åhUOo _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m doir hr nmVir R>am{dH$ Agmdr bmJVo Ago {XgVo.
4.10) ~§Jbmoambm Xadfu _mohmoa `oÊ`mMo EH$ H$maU Ë`mÀ`m \y$Q>rÀ`m daÀ`m d ImbÀ`m ^mJmV _mÌ Xeoarnojm P A{YH$ Amho. Xeoar (0.152) ~§Jbmoam (0.233), Xeoar (0.196) ~§Jbmoam (0.300), Xeoar (0.204) ~§Jbmoam (0.179)
- 32 P Mm Ho$bobm Aä`mg -
4.11) darb Aä`mgmV 32 P dmnabm hmoVm d Vmo S>m` hm`S´>moOZ Am°Wm}\$m°ñ\o$Q> åhUOo H2PO432-1 `m dZñnVtZm ghO KoVm `oUmè`m AUynw§OmÀ`m ñdénmV hmoVm.
`m ~m~VMo Vºo$ Aä`mgë`mda _mohmoa S>moù`m_Ü`o XeoarV _mohmoa ~ZÊ`mnydu (0.98%) _mohmoa ~ZVmZm (2.42%) d _mohmoa ~Zë`mZ§Va (1.92 %) P dmhÿZ Zobm. _mohmoamÀ`m S>moù`mZo dOZ nmZmÀ`m d \y$Q>rÀ`m VwbZoZo ZJÊ`M AgVo. åhUOo Oa ho à_mU 0.1 J«°_ S>moim Va nmZo d \y$Q>rMo dOZ 100 J«°_ AgVo. `m AW© 1000 nQ>rV {Xbobo 32 P S>moù`mH$S>o ~Zdbo OmVo.
- Xeoar _mM© \y$Q> d Owb¡ \y$Q> Aä`mg -
|
\y$Q>rMm {d^mJ |
Xeoar, Owb¡ \y$Q> |
||
|
_mohmoa ~ZÊ`mnydu |
_mohmoa ~ZVmZm |
_mohmoa ~Zë`mZ§Va |
|
|
ImbMr nmZo |
0.193 |
0.191 |
0.162 |
|
daMr nmZo |
0.147 |
0.152 |
0.156 |
|
\y$Q>rMm ImbMm {d^mJ |
0.142 |
0.141 |
0.120 |
|
\y$Q>Mm daMm {d^mJ |
0.149 |
0.150 |
0.164 |
|
_mohmoa S>moim (dm§P S>moim) |
0.191 |
0.177 |
0.187 |
4.12) XeoarÀ`m Owb¡ \y$Q>tZm Ë`mM dfu _mohmoa H$m `oV Zmhr `mMr {__m§gm `m VŠË`mÀ`m Aä`mgmZo {_iy eH$Vmo. `m§V _mohmoa S>moim ~ZÊ`mÀ`m H$mim§V S>moù`m_Ü`o P Mo à_mU MT>Vo Z amhVm CVaVo hmoVo Z§Va naV nyd© nmVirbm `oVo. åhUOo Xa dfu Am§~m AmUÊ`mg `m [aVrZo H$m§hr à`moJ AmIUr H$éZ Zdo g§X^© {_idVm `mdoV.
4.13) `mM ~amo~a `m VŠË`mÀ`m ~§JbmoamÀ`m OyZ \y$Q>rVrb VŠË`mer VwbZm Ho$br Va ~§JbmoamV daÀ`m d ImbÀ`m nmZm§Vrb P hm VwbZoZo H$_r Amho. nU ~hma AmUUmè`m S>moù`m§V _mÌ Vmo gwédmVrg Xeoar Owb¡ S>moù`mnojm H$_r AgyZ _mohmoa ~ZVmZm PnmQ>çmV dmT>Vmo Ë`m doir daÀ`m d ImbÀ`m nmZm§Vrb P PnmQ>çmZo H$_r hmoVmo.
dm§P \y$Q> _mohmoa ~ZÊ`mnydu Xeoar - OyZ (0.191) ~§Jbmoam - OyZ (0.179)
dm§P \y$Q> _mohmoa ~ZVmZm Xeoar - OyZ (0.177) ~§Jbmoam - OyZ (0.229)
dm§P \y$Q> _mohmoa ~Zë`mZ§Va Xeoar - OyZ (0.187) ~§Jbmoam - OyZ (0.266)
åhUOo dm§P \y$Q>rV BVaÌ _mohmoa ~ZÊ`mÀ`m H$mimV P dmT>V ZgVmo d Z§Va gwÕm \y$Q> ~mhoa nS>VmZm _`m©XoVM dmT>Vmo.
(5)
\$i Yaboë`m Am§ã`mÀ`m \y$Q>rÀ`m {d{dY ^mJm§Vrb P Mr Q>¸o$dmar
(gwŠ`m dOZmÀ`m à_mUmV)
|
\y$Q>rMm/\$imMm [d^mJ |
Xeoar |
||||
|
\$i YaVmZm AdñWm |
\$i dmQ>mUm AmH$mamMo AgVmZm |
\$i JmoQ>r AmH$mamMo AgVmZm |
\$i AYm© AmH$mamMo AgVmZm |
\$i nyU© dmT>bo AgVmZm |
|
|
ImbMr nmZo |
0.105 |
0.154 |
0.121 |
0.120 |
0.133 |
|
daMr nmZo |
0.094 |
0.120 |
0.115 |
0.106 |
0.135 |
|
\y$Q>rMm ImbMm ^mJ |
0.140 |
||||