| Home | Publications | Monographs | _H$m - CËnmXZm~Ôb A{YH$ _m{hVr |

_H$m - CËnmXZm~Ôb A{YH$ _m{hVr
1) à`moJmMo eãX {MÌ
1.1) gmIir nÜXVrZo
bmJdS> -
à`moJ n[adma nÜXVrZo _Š`mÀ`m
~r`m§Mr Xa 8 {Xdgm§Zr bmJdS> H$éZ gw_mao 70 Vo 90 {XdgmV `m {nH$mÀ`m
dmT>rMo Q>ßno g_OyZ KoVm `oVmV. hmM Aä`mg Ádmar, ~mOar `m {nH$mV nU
Cn`wº$ R>aob. `mgmR>r _Š`m EodOr Ádmar, ~mOarMo ~r dmnabo Var `m eãX
{MÌmV {Xbobm Vnerb ZrQ> g_OyZ KoVm `oB©b.
_Š`mMm Aä`mgmMm H$m|~S>r nmbZ
`m Ñï>rZo Mm§Jbm Cn`moJ ìhmdm H$maU, H$modir H$Ugo MoMyZ H$m|~S>çm§Zm ImÚ
åhUyZ XoVm `oVmV. åhUOo XmUo OyZ hmoÊ`mnydu H$UgmMm ^w§S>m Za_ AgVmZm
H$m|~S>r ImD$ eH$Vo. hrM doi eoir~m~V XoIrb Iar Amho.
gdm©V Mm§Jbr Jmoï> åhUOo
AJXr H$modir H$Ugo hr Amë`m Amë`mM XmUo YaÊ`mnyduM nmoho, ^Or, CßnrQ> `mV
A{Ve` M{dï> åhUyZ dmnaVm `oVmV. H$maU Ë`mdoir `m H$UgmV Cƒ à{VMr I{ZOo d
g§OrdHo$ EH${ÌV Pmbobr AgVmV. MrZ_Ü`o `m arVrZo `m§Mm dmna hmoVm AgVmo. \$ybmda
Ambobm _H$m XyY dmT>{dÊ`mMo Mmam åhUyZ CÎm_ ImÚ Amho. `m H$maUmZo `m~m~V
A{YH$ Zo_H$m Aä`mg Cn`moJr R>aUma Amho.
1.2) amonmMr n{hbr dmT>
-
_Š`mMo ~r noaë`mZ§Va Mma-nmM
{XdgmV CJdVo. _Š`mÀ`m ~r _Ü`o _Š`mMo amon AJmoXaM dmT>bobo nU ~marH$ Agbobo
AgVo. `m amonmOdi Vo amon dmT>mdo åhUyZ AÞgmR>m ^éZ Rodbobm AgVmo. `m
AÞgmR>çmV amonmMo e[aa ~Z{dUmao H$m§hr KQ>H$ AgVmV `m§Zm ZÌ`wº$ nXmW© AJa
àWrZ` (àmoQ>rZ) åhUVmV. Va Xwgam KQ>H$ eº$s XoUmam AgVmo. VgoM e[aa ~ZÊ`mg
_XV H$aUmam nXmW© YmJm`wº$ nXmW© AgVmo. Ë`mbm {nï>_` nXmW© åhUVmV `mMo emór`
Zm§d H$m~m©oXHo$ AJa H$m~m}h°S´>oQ>$ Ago Amho. {Vgam nXmW© EH$ àH$maMo
Vob `m ñdénmMo AgVo. `m§Mo H$m`© eº$s XoUo d AZoH$ KS>m_moS>tZm _XV H$aUo
ho Amho.
1.3)
_Š`mÀ`m ~r _Ü`o hmoUmè`m KS>>m_moS>r
_Š`mÀ`m ~r _Yrb XmÊ`m§Zm {ndim a§J AmUUmao nU KQ>H$ AgVmV. ho KQ>H$ nU
AZoH$ [aVrZo _hËdmMo AgVmV. _Š`mÀ`m ~r Vrb A§Hw$am Odi EH$ Img Wa AgVmo Ë`mbm
~r _Ü`o gmR>{dbobo AÞKQ>H$ A§Hw$amÀ`m dmT>rgmR>r dmnaVm `oVrb Aer
ì`dñWm C^r H$aVm `oVo. Ë`mgmR>r VoWo {d{dY H$m`© KQ>H$ AgVmV. VgoM H$mhr
_hËdmMo gyú_ KQ>H$ {VWo ~Z{dbo OmVmV. `m H$m`© KQ>H$m§Zm EÝPmB©åg (nmMH$
KQ>H$, drH$a) Ago åhUVmV. VgoM g§OrdH$m§Zm MoVH$Ðì`o, dmT> {Z`§ÌHo$
BË`mXr ZmdmZo AmoiIbo OmVo. Ë`m§Mo {d{dY àH$ma AmhoV. A{YH$ Aä`mgmV `m
Jmoï>r {eH$Vm `oVmV. ~r nmÊ`m_Ü`o {^O{dbo åhUOo Vo nmUr emofyZ KodyZ \w$JVo.
hr \w$JÊ`mMr {H«$`m O_rZrImbyZ amon da AmUÊ`mg _XV H$aUmar AgVo. `m H$maUmZo
CJdUmè`m ~r da XJS>mMo dOZ Agbo Var Vmo XJS> ~mOybm gméZ ~r CJdyZ da
`oVo. Aem VrZ-Mma {~`m EH$Ì noéZ Ë`mda Ë`m ~rÀ`m 100 nQ> dOZmÀmm bhmZ
XJS> R>odyZ AmnU Aä`mgy eH$Vmo.
1
Mm¡.g|._r. OmJo_Ü`o Agboë`m hdoMo dOZ gw_mao 1 {H$bmo AgVo Va O_rZrVyZ da
`oUmè`m ~r bm `mhÿZ A{YH$ VmH$XrZo VoWrb O_rZ \$moS>Vm `oVo.
Aem [aVrZo ~r Vrb AÞ dmnéZ Amnë`m
VmH$XrZo _Š`m§Mo amon O{_Zr~mhoa H$go `oVo `mMm Aä`mg gmIir nÜXVrZo ~r bmdyZ
H$m§hr {Xdg Ho$bm nm{hOo.
1.4) amonmMr n{hbr dmT>
-
Amboë`m amonmMr n{hbr dmT>
H$er hmoVo Ë`mMm VwbZmË_H$ Aä`mg AmnU Ho$bm nm{hOo; åhUOo Ambobr nmZo gwadmVrg
{H$Vr {Xdg bhmZ AmH$mamMrM ahmVmV Vo bjmV `oB©b. amon CJdë`mda ~mhoa
dmT>Umar nmZo hr ~r _Yrb AÞ dmnéZM ~mhoa dmT>>V AgVmV. gwédmVrg Vr AÞ
~Zdy bmJbobr ZgVmV nU Ë`mM doir O_rZrV ^anya _wir dmT>V AgVo. _mÌ
Ë`mgmR>r O_rZ CÎm_ Zg©ar _mVrMr hdr. n{hë`m 22 {Xdgm§V daMo amon \$mago
dmT>V Zmhr nU O_rZrVrb _wir ^anya dmTy> eH$Vo hr _wir gwadmVrgM dmT>br
nm{hOo VaM AmnUmg Xwgè`m _{hÝ`mZ§Va hmoUmar dmT> \w$JUmè`m noamMr d ^a^ŠH$_
dmT>rMr Aer {_iy eH$Vo.
_Š`mÀ`m amonmgmR>r Zo_H$s
_mVr nwadUo Amdí`H$ Amho. _Š`mÀ`m
amonmMr n{hë`m _{hÝ`mVrb dmT> _`m©{XV à_mUmV hmoV AgVo `m H$maUmZo _Š`mMr
Zg©ar amono ~Z{dUo A{YH$ gmo`rMo R>aUma Amho. nU Ë`mMo V§Ì {dH${gV Ho$bo
nm{hOo H$maU amon bhmZ AgVmZm Vo Ë`m§Zm {Xboë`m OmJoVrb gd© gy`©àH$me dmné eH$V
Zmhr H$maU Ë`m§Mr nmZo bhmZ AgVmV. 1 amon Mm§Jbo dmT>ë`mda Ë`mbm OmñVrV OmñV
3 Mm¡.\y$Q> OmJm dmnaVm `oVo. AWm©V amon ~marH$ dmT>bo AJa ZrQ> nmogbo
Zmhr Va Vo VodT>r OmJm dmnaV Zmhr. AJa XmQ> noaUr Ho$br Agob Va _J JXu
Pmë`m_wio amon Mm§Jbo nmogV Zmhr. åhUyZ àË`oH$ VmQ> Mm§Jbo dmT>ë`mg Vo
H$go dmT>ob Vo g_OyZ KoVbo nm{hOo.
_H$m
Mm§Jbm dmT>>bm Va EH$ EH$amV bmdUrZ§Va 80 Vo 90 {XdgmV 20 Q>Z Amobm
Mmam XoD$ eH$Vmo åhUOo Jw§R>çmV gw_mao AYm© Q>Z Amobm Mmam Xody eH$Vmo.
`m§MmM AW© 3 Mm¡.\y$Q>mbm 1 PmS> dmT>{dë`mg Ë`mZo XrS> {H$bmo Amobm
Mmam {Xbm nm{hOo. à`moJmV dmT>{dbobr PmS>o 2 {H$bmo Amobo dOZ XoD$
eH$VmV. åhUOo Ë`m§À`m 2/4 gwHo$ dOZ Xody eH$VmV. `m gwŠ`m dOZmn¡H$s 1/3 dOZ
XmÊ`mMo Agy eH$Vo. åhUOo 1 VmQ>mbm 200 J«°_ XmUo {_imbo nm{hOoV. Mm§Jbo nrH$
Ambo Va 10 Mm¡.\y$Q>mbm 1 {H$bmo _H$m XmUo {_imbo nm{hOoV.
_Š`mMo XmUo H$modio AgVmZm
Ë`mMo CÎm_ gyn hmoVo. Ë`mbm H$m°Z©gyn åhUVmV d EH$m H$UgmnmgyZ Ago 3-4 OUm§Zm
nwaob EodT>o nm¡{ï>H$ gyn ~Zy eH$Vo. hm°Q>obmV `mMr qH$_V 20 én`o
hmoVo.
gmIir nÜVrZo _H$m dmT>{dë`mg
hr H$modir H$Ugo ^mOrV BË`m{X dmnaUo, H$m°Z©gyn H$aUo `m [aVrZo ehadmgr`m§Zm
dmnaVm `oVo. Va Mmam (eoir, OZmdao) H$m|~S>rMo ImÚ (1 VmQ>mbm `oUmar
H$Ugo 3 H$m|~S>çm§Mr 1 {XdgmMo ImÚ ~Zdy eH$Vo. åhUOoM 60 Vo 100 H$Ugo 100
{Xdgm§V AmUÊ`mg Zo_H$s OmJm dmnéZ amoO 2 Vo 3 A§S>r {_iy eH$Vo) `m§Mo ñdV§Ì
nÌH$ {_iy eH$Vo.
darb gd© à`moJ {MÌ bjmV KoVë`mg
_Š`m§Mo EH$ VmQ> Mm§Jbo dmT>Ê`mgmR>r OmñVrV OmñV 6 {bQ>a åhUOo AYm©
nmQ>r _mVr bmJob. nU n{hë`m _m{hÝ`mgmR>r \$º$ 2 Vo 3 {bQ>a _mVr ^anya
Omo_Xma amon ~Z{dÊ`mg nwé eHo$b. Zg©ar _mVr ~Z{dÊ`mMo emó BVaÌ {Xbobo Amho. Vo
emó g_OyZ KodyZ dmnamdo.
1…5)
amon CJdyZ Amë`mZ§Va _{hÝ`mZ§Va Ë`mMr
PnmQ>çmZo dmT> hmody bmJVo d hr dmT> nwT>rb à_mUo AgVo.
1)
Amboë`m _yiÀ`m nmZmMm
AmH$ma dmTy> bmJVmo d Vr bm§~ é§X dmTy> bmJVmV. Ë`m_Ü`o h[aVÐì`m§Mr
dmT> hmodyZ Vr ^anya AÞ ~Zdy bmJVmV H$maU hr nmZo d`mV Ambobr AgVmV.
2)
_Š`mbm (Ádmar BË`mXr) EHy$U
nmZm§Mr g§»`m R>abobr AgVo. hr nmZo Z dmiVm OmñVrV OmñV dmTy>Z {hadrJma
H$m`©j_ am{hbr nm{hOoV d nmZm§Mo joÌ\$i dmT>Ê`mÀ`m H$mimV EH$XmM Vr
dmT>VmV. åhUOo CJdUrZ§Va 25 Vo 50 `m {XdgmV dmT>VmV. `m EHy$U nmZmMo
joÌ\$i AmnUmg R>adVm `oVo. Vo Ë`m amonmbm {Xboë`m joÌ\$imÀ`m nQ>rV nm{hOo
(OmñVrV OmñV nmMnQ>) AJa joÌ\$i
OodT>o ^aV Agob Ë`mbm 5 Zo ^mJë`mda OodT>o joÌ\$i hmoVo VodT>çmM
OmJoVrb gy`©àH$me Vo PmS> dmné eH$Vo åhUyZ {_iUmao CËnmXZ Ë`m à_mUmVM
{_iVoo. `m dmT>rÀ`m H$mimV Mm§Jbr dmT> H$éZ KoVm `oUo _hËdmMo Amho.
3)
`m doioVM `oUmar noao bm§~,
é§X d Jmob Pmbr nm{hOoV. `mMr dmT> H$er hmoVo Vo _m{hV Agbo nmhrOo. EH$Xm hr
Ñï>r Ambr H$s _JM Zo_Ho$ CËnmXZ AmnU hþH$_r Kody eHy$. `m doiog O{_ZrV dm\$gm
AgUo d ^anya ~marH$ _wir AgUo Mm§Jbo R>aVo. hr noao doirM OmS> Pmbr VaM
{VWo H$UgmMo XmUo V`ma hmoVmZm Ë`mV ^amd`mMo AÞ gmR>{dbo OmVo. ZmhrVa H$Ugo
`odyZ{h Vr nmogbr OmV ZmhrV. _Š`mÀ`m amonmÀ`m dmT>rMo gd© Q>ßno _m{hV
Agbo nm{hOoV d Ë`m Ë`m Q>ßß`mV Zo_Š`m Jmoï>r R>am{dH$ {XdgmVM gmYë`m
nm{hOoV. noao gwQ>Ê`mÀ`m gw_mamg `mo½` [aVrZo bmJy hmoUmao {_l IV Mm§Jbo hmoV.
AWm©V CÎm_ Zg©ar _mVr ~ZdyZ d Ë`m§V Jm§Sw>io BË`mXr Mm§Jbr dmT>dyZ ~mhoéZ
IV Z XoVm{h AmnU ho nwady eH$Vmo.
1.6) _Š`mMo PmS> nyU© dmT>bo H$s
àW_ da Vwam `oVmo. `m Vwè`mV Za qnS> namJ H$UmV AgVmV. Vwam ~mhoa nSy>
bmJë`mda 7-8> {Xdgm§V ho namJ _moR>çm à_mUmda V`ma hmoVmV. (ho namJ
_Y_mem§À`m noQ>çm R>odë`m Agë`mg noQ>çmVrb _Y_mem§À`m Aù`m§Zm AÞ åhUyZ
Zobo OmVo. H$maU `m§V CÎm_ àVrMr g§OrdHo$ d à{WZ AgVo.) Vwam ~mhoa nSy>
bmJë`mda 4-5 {XdgmV \w$bV ahmVmo. Z§Va naV dmè`mZo VgoM ñdV…À`m dOZmZo Xyada
Zobo OmVmV AJa Imbr nS>VmV.
1.7)
_Š`mMo Vwao `ody bmë`mda Vwao
\w$bÊ`mÀ`m gw_mamg nmZmÀ`m ~JboVyZ H$UgmMo e|S>r dOm YmJo àW_ {MH$Q>
nmonQ>r {hado AgVmV. `m Ym½`m§da doirM namJ H$U nS>bo Va Vo éOVmV d EH$
EH$ YmJm H$Ugmdarb XmÊ`mn`ªV nmohMbobm AgVmo. `mMr EH$ bm§~ Zir V`ma hmoVo.
{Vbm namJ Z[bH$m åhUVmV. Ë`mVyZ ZaqnS> ~r _Yrb ór qnOmn`ªV OmD$Z VoWrb J^©
V`ma hmoVmo d nwT>o hm J^© dmhÿZ ~r _Ü`o _Š`mMo N>moQ>o amon AJa
A§Hy$a V`ma hmoVmo d Ë`mbm _XV åhUyZ ~r _Ü`o AÞ gmR>{dbo OmVo. `mbm gw_mao
22 Vo 30 {Xdg bmJVmV.
~hþYm Vwè`mVrb namJ V`ma
hmoVmZm Ë`m VmQ>mbm H$UgmMo YmJo `oV ZmhrV. H$maU H$Ug eŠ`Vmo Xwgè`m
PmS>mMo namJ dmT>dVmZm {_imë`mg A{YH$ Mm§Jbo ~r V`ma hmoVo.
---